နေ
my.wikipedia.org /wiki/%E1%80%94%E1%80%B1
ေန
ဝီကီမီဒီယာ ပေရာဂ်က္မ်ားသို႔ ပံ့ပိုးသူမ်ား8-11 minutes 06/07/2008 ေနအား အေဝးၾကည့္မွန္ေျပာင္းမွ ျမင္ရပုံ | |
| ေလ့လာေရး အခ်က္အလက္ | |
|---|---|
| ကမ႓ာေျမမွ အကြာအေဝး | 1 au ≈ 1.496×108 km 8 min 19 s at light speed |
| အျမင္ေတာက္ပမႈ (V) | −26.74[၁] |
| ပကတိ အ႐ြယ္အစား | 4.83[၁] |
| ေရာင္စဥ္ ခြဲျခားမႈ | G2V[၂] |
| သတၱဳႂကြယ္ဝမႈ | Z = 0.0122[၃] |
| ေထာင့္ျဖတ္အ႐ြယ္အစား | 31.6–32.7 minutes of arc[၄] |
| နာမဝိေသသန | Solar |
| ပတ္လမ္း ဂုဏ္သတၱိ | |
| နဂါးေငြ႕တန္းဗဟိုမွ အကြာအေဝး | ≈ 2.7×1017 km 27,200 အလင္းႏွစ္ |
| ဂယ္လက္တစ္ ကာလ | (2.25–2.50)×10၈ yr |
| အလ်င္ | ≈ 220 km/s (orbit around the center of the Milky Way) ≈ 20 km/s (relative to average velocity of other stars in stellar neighborhood) ≈ 370 km/s[၅] (relative to the cosmic microwave background) |
| ႐ုပ္ပိုင္း ဂုဏ္သတၱိမ်ား | |
| အီေကြတာ အခ်င္းဝက္ | 695,700 km[၆] 109 × Earth[၇] |
| အီေကြတာ လုံးဝန္းမႈ | 4.379×106 km[၇] 109 × Earth[၇] |
| ျပားခ်ပ္မႈ | 9×10−6 |
| မ်က္ႏွာျပင္ ဧရိယာ | 6.09×1012 km2[၇] 12,000 × Earth[၇] |
| ထုထည္ | 1.41×1018 km3[၇] 1,300,000 × Earth |
| ပမာဏ | (1.98855±0.00025)×1030 kg[၁] 333,000 × Earth[၁] |
| ပ်မ္းမွ် သိပ္သည္းမႈ | 1.408 g/cm3[၁][၇][၈] 0.255 × Earth[၁][၇] |
| ဗဟို သိပ္သည္းမႈ | 162.2 g/cm3[၁] 12.4 × Earth |
| အီေကြတာ မ်က္ႏွာျပင္ဆြဲအား | 274.0 m/s2[၁] 27.94 g 27,542.29 cgs ၂၈ × ကမ႓ာ[၇] |
| အင္နားရွား ဖက္တာ | 0.070[၁] (ခန႔္မွန္း) |
| မ်က္ႏွာျပင္မွ လြတ္ေျမာက္အလ်င္ | 617.7 km/s[၇] 55 × Earth[၇] |
| အပူခ်ိန္ | Center (modeled): 1.57×107 K[၁] ဖိုတိုစဖီးယား (effective): 5,772 K[၁] Corona: ≈ 5×106 K |
| ေတာက္ပမႈ (Lsol) | 3.828×1026 W[၁] ≈ 3.75×1028 lm ≈ 98 lm/W efficacy |
| ပ်မ္းမွ် စူးေတာက္မႈ (Isol) | 2.009×107 W·m−2·sr−1 |
| သက္တမ္း | ≈ ၄.၆ ဘီလီယံႏွစ္[၉][၁၀] |
| လွည့္ပတ္ ဂုဏ္သတၱိမ်ား | |
| ဝင္႐ိုးေပၚ၌ တိမ္းေစာင္းမႈ | 7.25°[၁] (ဘဲဥပုံ ပတ္လမ္းသို႔) 67.23° (galactic plane သို႔) |
| ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္း၏ ညာဘက္ တိမ္းေစာင္းမႈ[၁၁] | 286.13° 19 h 4 min 30 s |
| ေျမာက္ဝင္႐ိုးစြန္း၏ နိမ့္ဆင္းမႈ | +63.87° 63° 52' North |
| အီေကြတာ၌ ေန၏လွည့္ပတ္ကာလ | 25.05 d[၁] |
| (at 16° latitude) | 25.38 d[၁] 25 d 9 h 7 min 12 s[၁၁] |
| (at poles) | 34.4 d[၁] |
| လွည့္ပတ္ အလ်င္ (at equator) | 7.189×103 km/h[၇] |
| ဖိုတိုစဖီးယား ပါဝင္မႈ | |
| ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ | 73.46%[၁၂] |
| ဟီလီယမ္ | 24.85% |
| ေအာက္ဆီဂ်င္ | 0.77% |
| ကာဗြန္ | 0.29% |
| သံ | 0.16% |
| နီယြန္ | 0.12% |
| ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္ | 0.09% |
| ဆီလီကြန္ | 0.07% |
| မဂၢနီဆီယမ္ | 0.05% |
| ဆာလဖာ | 0.04% |
.svg){kind=small}
ေန (အဂၤလိပ္: Sun) သည္ ကြၽန္ုပ္တို႔ေနထိုင္ရာ ေနအဖြဲ႕အစည္းအတြင္းတြင္ ရွိေသာ ၾကယ္ ျဖစ္သည္။ ေနအဖြဲ႕အစည္းအတြင္းရွိ ၿဂိဳဟ္မ်ားသည္ ေနကို ၿဂိဳဟ္ပတ္လမ္းေၾကာင္းမ်ားအတိုင္း လွည့္ပတ္၍ သြားေနၾကသည္။ ကြၽန္ုပ္တို႔၏ ေနကို ေန႔အခါတြင္ ေကာင္းကင္ယံတြင္ ျမင္ႏိုင္သည္။ ေနသည္ ႀကီးမားေသာ အဝါေရာင္ေဘာလုံးႀကီး တစ္ခုပမာပင္ျဖစ္သည္။
အမွန္စင္စစ္တြင္ ေနသည္ မရပ္မနား ေပါက္ကြဲေနေသာ ဧရာမေဘာလုံးႀကီး တစ္ခုသာလွ်င္ျဖစ္သည္။ ထိုေပါက္ကြဲမႈမ်ားမွ စြမ္းအင္အေျမာက္အျမားကို ထုတ္လႊတ္သည္။ ေနသည္ ကမ႓ာမွ အလြန္ပင္ကြာေဝးေသာ္လည္း လူသားတို႔အေနျဖင့္ ထိုစြမ္းအင္ကို ခံစားသိရွိႏိုင္သည္။ ေနသည္ အလြန္ေတာက္ပသျဖင့္ ၾကည့္႐ုံမွ်ႏွင့္ပင္ မ်က္စိကို က်ိန္းစပ္နာက်င္ေစသည္။ ေနမွ အလင္းေရာင္၊ အပူဓာတ္ႏွင့္ ေနလႈိင္းမ်ား (solar wind) ကို ထုတ္လုပ္သည္။ ေနလႈိင္းမ်ားသည္ ေလထု၏ အျပင္ဘက္မွ ကမ႓ာကို လွည့္ပတ္သြားေနၾကသည္။ ေနလႈိင္းမ်ားကို ေနမွလြင့္ပ်ံ႕ထြက္လာေသာ ေသးငယ္ေသာ အမႈန္အမႊားကေလးမ်ားျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းထားသည္။ ေနသည္ ကမ႓ာေပၚရွိ သက္ရွိမ်ားအတြက္ အဓိက စြမ္းအင္အရင္းအျမစ္ျဖစ္သည္။
ေနသည္ ကြၽန္ုပ္တို႔ေနထိုင္ရာ ေနအဖြဲ႕အစည္း၏ အလယ္တြင္ တည္ရွိသည္။ ၿဂိဳဟ္တို႔သည္ ေနကိုဗဟိုျပဳ၍ စက္ဝိုင္းပုံ လွည့္ပတ္ေနၾကသည္။ ၿဂိဳဟ္ပတ္လမ္းေၾကာင္းမ်ားသည္ ေနမွ အကြာအေဝးအမ်ိဳးမ်ိဳးရွိၾကသည္။ ၿဂိဳဟ္ပတ္လမ္းေၾကာင္းမ်ားမွာ လုံးဝဝိုင္းစက္ေသာ စက္ဝိုင္းပုံမဟုတ္ဘဲ ဘဲဥပုံျဖစ္သည္။ ေနႏွင့္နီးေသာ ၿဂိဳဟ္တို႔သည္ အပူကို ပိုမိုရရွိၿပီး ေဝးကြာေသာ ၿဂိဳဟ္တို႔တြင္ ပို၍ ေအးသည္။
ကမ႓ာေပၚရွိသက္ရွိအားလုံးတို႔တြင္ ေနမွလာေသာ အလင္းေရာင္ႏွင့္ စြမ္းအင္တို႔ကို လိုအပ္သည္။ ၿဂိဳဟ္တို႔သည္ ေန၏ေရာင္ျခည္ကို စြမ္းအင္အျဖစ္သုံး၍ ဖြံ႕ၿဖိဳးလာၾကသည္။ အပင္မ်ားႏွင့္ သစ္႐ြက္မ်ားတြင္ အစိမ္းေရာင္ရွိသည့္ ကလို႐ိုပလတ္စ္မ်ားျဖင့္ ေနေရာင္ျခည္ကို အသုံးခ်ကာ ဖိုတိုဆန္းသစ္စစ္ေခၚ နည္းလမ္းျဖင့္ အစာခ်က္လုပ္ၾကသည္။
ေန၏ အလယ္ဗဟိုတြင္ရွိေသာ ဗဟိုထုတြင္ လြန္စြာျပင္းထန္ေသာ အပူခ်ိန္ႏွင့္ ဖိအားတို႔သည္ ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ဓာတ္ေငြ႕မ်ားကို ဟီလီယမ္ဓာတ္ေငြ႕အျဖစ္ ေျပာင္းလဲေပးၿပီး ေျမာက္ျမားလွစြာေသာ စြမ္းအင္မ်ားကို ထုတ္လႊတ္သည္။ ထိုသို႔ျဖစ္ျခင္းကို nuclear fusion ဟုေခၚသည္။ ေနတြင္ အမ်ားဆုံးပါဝင္သည့္ ျဒပ္ထုမွာ ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ျဖစ္ကာ က်န္သည္မွာ ဟီလီယမ္ျဖစ္သည္။ ေလးလံေသာျဒပ္မ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ေအာက္ဆီဂ်င္ ကာဗြန္ နီယြန္ႏွင့္ အိုင္းယြန္းတို အနည္းငယ္ ပါဝင္သည္။[၁၃] အခ်င္းသည္ ၆၉၅,၀၀၀ ကီလိုမီတာခန႔္ (၄၃၂,၀၀၀ မိုင္) ရွိ၍ ႏႈိင္းယွဥ္လွ်င္ ကမ႓ာ့အခ်င္းထက္ ၁၀၉ ဆ ရွိသည္။ ေနသည္ ေနအဖြဲ႕အစည္း၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင္ႏႈန္းေသာ ထုထည္ရွိကာ ကမ႓ာထက္ အဆေပါင္း ၃၃၀၀၀၀ ခန႔္ထုထည္ ႀကီးမားသည္။[၁၄]
လူတို႔သည္ အႏၲရာယ္မျဖစ္ေစရန္ အထူးျပဳလုပ္ထားေသာ မ်က္မွန္ (lens) မ်ားကို သုံး၍ ေနကိုၾကည့္ႏိုင္သည္။ ထိုသို႔ၾကည့္ေသာအခါ တြင္ ေန၏မ်က္ႏွာျပင္ေပၚတြင္ မည္းနက္ေသာ အစက္အေပ်ာက္မ်ားကို တခါတရံတြင္ ျမင္ရတတ္သည္။ ထို အစက္အေပ်ာက္မ်ားကို ဆန္းစေပါ့ (sunspot) ဟုေခၚသည္။ ဆန္းစေပါ့ မ်ား၏အေရအတြက္သည္ တျဖည္းျဖည္းမ်ားလာၿပီးေနာက္ ၁၁ ႏွစ္တာကာလအတြင္း တျဖည္းျဖည္း ျပန္လည္၍နည္းသြားေလ့ရွိသည္။ ထိုအျဖစ္အပ်က္မွာ ၁၁ ႏွစ္လွ်င္တစ္ခါ ျဖစ္ပ်က္ေနၿပီး ကမ႓ာေပၚရွိ ရာသီဥတု ႏွင့္ အီလက္ထ႐ြန္းနစ္ပစၥည္းတို႔ကို အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈမ်ား ျဖစ္ေစသည္။
ေန၏ကံၾကမၼာ[ျပင္ဆင္ရန္]
အာကာသ႐ူပေဗဒပညာရွင္ ဟုေခၚေသာ သိပၸံပညာရွင္တို႔၏ အဆိုအရ ေနသည္ ၾကယ္ပုဝါ (yellow dwarf) အမ်ိဳးအစားဝင္ ၾကယ္ျဖစ္ၿပီး သက္တမ္း၏ တစ္ဝက္ခန႔္မွ် ကုန္လြန္ခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။ ေနာက္ႏွစ္ေပါင္း ၄ ဘီလီယံ သို႔ ၅ ဘီလီယံမွ်အၾကာတြင္ ေနသည္ တျဖည္းျဖည္းႀကီးမားသည္ထက္ႀကီးမားလာၿပီး ဧရာမ ၾကယ္နီ (red giant) အမ်ိဳးအစားၾကယ္အျဖစ္သို႔ ေျပာင္းလဲသြားမည္ျဖစ္သည္။ ေနသည္ ယခုလက္ရွိ ပမာဏထက္ ၂၅၀ ဆမွ်ႀကီးမားလာမည္ျဖစ္ၿပီး ၁.၄ AU (အာကာသယူနစ္ ၁ ယူနစ္လွ်င္ ကီလိုမီတာေပါင္း သန္း ၁၅၀ ခန႔္ သို႔ မိုင္ေပါင္း ၉၃ သန္းခန႔္ရွိသည္။) အထိ ႀကီးထြားလာမည္ျဖစ္သျဖင့္ ယခုကမ႓ာပတ္ေၾကာင္းကို ေက်ာ္ျဖတ္သြားမည္ျဖစ္သည္။ ကမ႓ာ၏ ၾကမၼာမွာလည္း ေျဖရွင္းရခက္ေသာ ျပႆနာပင္ျဖစ္သည္။ ယခင္တြက္ခ်က္မႈမ်ားအရ စတယ္လာလႈိင္း (stellar wind) မ်ားေၾကာင့္ ေန၏ ျဒပ္ထုကို ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ် ေလ်ာ့က်သြားေစမည္ ျဖစ္ၿပီး ကမ႓ာသည္ ပိုမိုေဝးလံေသာ ပတ္လမ္းေၾကာင္းသို႔ လြတ္ေျမာက္သြားမည္ျဖစ္သည္ ဟုဆိုၾကသည္။
သို႔ေသာ္ ေလ့လာမႈအသစ္မ်ားတြင္မူ ဆြဲငင္မႈ၏ ဒုတိယအား (tidal forces) မ်ားေၾကာင့္ ေန၏ပမာဏ ႀကီးထြားမလာခင္အခ်ိန္ကပင္ ျဒပ္ထုေလ်ာ့က်သြားေသာ္လည္း ကမ႓ာသည္ ေပ်ာက္ကြယ္ သြားလိမ့္မည္ ျဖစ္သည္။ မည္သို႔ပင္ျဖစ္ေစ ေနသည္ ပင္မ အစီအစဥ္ အတြင္းရွိၾကယ္ ဟုေခၚသည့္ ၾကယ္အမ်ားစုတို႔ႏွင့္ တူညီေသာ ပုံသဏၭန္ အျဖစ္ ဆက္လက္ရွိေနေစကာမူ ကမ႓ာ၏ ေလထုႏွင့္ ေရထုတို႔သည္ ေပ်ာက္ပ်က္သြားလိမ့္မည္ျဖစ္သည္။ ေနာက္ဆုံးတြင္ေနသည္ ၾကယ္ျဖဴပု (white dwarf) အျဖစ္က်ဳံ႔ဝင္သြားမည္ျဖစ္ၿပီး ေနာက္ဆုံးတြင္ ၾကယ္ပုနက္ (black dwarf) အျဖစ္ ေမွးမွိန္သြားမည္ျဖစ္သည္။ ေနႏွင့္ အနီးဆုံးၾကယ္မွာ ပ႐ိုဆီမာ စင္ေတာရိျဖစ္သည္။
ကမ႓ာေျမေပၚမွၾကည့္လွ်င္ ေနသည္ လ၏အ႐ြယ္အစားႏွင့္ တူသည္ကို ေတြ႕ျမင္ရစဥ္
က်မ္းကိုး[ျပင္ဆင္ရန္]
- ↑ Jump up to: ၁.၀၀ ၁.၀၁ ၁.၀၂ ၁.၀၃ ၁.၀၄ ၁.၀၅ ၁.၀၆ ၁.၀၇ ၁.၀၈ ၁.၀၉ ၁.၁၀ ၁.၁၁ ၁.၁၂ ၁.၁၃ ၁.၁၄ ၁.၁၅ Williams၊ D. R. (1 July 2013)။ Sun Fact Sheet။ NASA Goddard Space Flight Center။ 12 August 2013 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
- ↑ Zombeck၊ Martin V. (1990)။ Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition။ Cambridge University Press။
- ↑ "The new solar abundances – Part I: the observations" (2006). Communications in Asteroseismology 147: 76–79. doi:10.1553/cia147s76. Bibcode: 2006CoAst.147...76A.
- ↑ Eclipse 99: Frequently Asked Questions။ NASA။ 27 May 2010 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 24 October 2010 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
- ↑ Hinshaw, G. (2009). "Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results". The Astrophysical Journal Supplement Series 180 (2): 225–245. doi:10.1088/0067-0049/180/2/225. Bibcode: 2009ApJS..180..225H.
- ↑ Mamajek၊ E.E.; Prsa၊ A.; Torres၊ G.; et၊ al.၊ IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties၊ arXiv:1510.07674
- ↑ Jump up to: ၇.၀၀ ၇.၀၁ ၇.၀၂ ၇.၀၃ ၇.၀၄ ၇.၀၅ ၇.၀၆ ၇.၀၇ ၇.၀၈ ၇.၀၉ ၇.၁၀ ၇.၁၁ Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures။ NASA။ 2 January 2008 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။
- ↑ Ko၊ M. (1999)။ Elert, G.:Density of the Sun။ The Physics Factbook။
- ↑ Bonanno, A. (2008). "The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS". Astronomy and Astrophysics 390 (3): 1115–1118. doi:10.1051/0004-6361:20020749. Bibcode: 2002A&A...390.1115B.
- ↑ "The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk" (2 November 2012). Science 338 (6107): 651–655. doi:10.1126/science.1226919. PMID 23118187. Bibcode: 2012Sci...338..651C. Retrieved on 17 March 2014.(စာရင္းသြင္းရန္ လိုအပ္သည္)
- ↑ Jump up to: ၁၁.၀ ၁၁.၁ Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000 (2000)။ 12 May 2020 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 22 March 2006 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
- ↑ The Sun's Vital Statistics။ Stanford Solar Center။ 29 July 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Citing Eddy၊ J. (1979)။ A New Sun: The Solar Results From Skylab။ NASA။ p. 37။ NASA SP-402။ 13 January 2015 တြင္ မူရင္း အား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 23 February 2017 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
- ↑ Basu, S. (2008). "Helioseismology and Solar Abundances". Physics Reports 457 (5–6). doi:10.1016/j.physrep.2007.12.002. Bibcode: 2008PhR...457..217B.
- ↑ Woolfson, M. (2000). "The origin and evolution of the solar system". Astronomy & Geophysics 41 (1). doi:10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x. Bibcode: 2000A&G....41a..12W.
Comments
Post a Comment