မြန်မာနိုင်ငံ

my.wikipedia.org /wiki/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6

ျမန္မာႏိုင္ငံ

ဝီကီမီဒီယာ ပေရာဂ်က္မ်ားသို႔ ပံ့ပိုးသူမ်ား63-80 minutes 13/01/2008

ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္
Republic of the Union of Myanmar

ျမန္မာႏိုင္ငံ
Myanmar (Burma)

MM၏ အလံေတာ္

MM၏ တံဆိပ္ေတာ္

အလံေတာ္တံဆိပ္ေတာ္




ႏိုင္ငံေတာ္ သီခ်င္း: 

0:40

 ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ တည္ေနရာ  (အစိမ္း)

အာဆီယံ အတြင္း  (ခဲ့ရင့္ေရာင္)  –  [Legend]

ၿမိဳ႕ေတာ္ေနျပည္ေတာ္ၿမိဳ႕
19°45′N 96°6′E / 19.750°N 96.100°E
အႀကီးဆုံးၿမိဳ႕ရန္ကုန္ၿမိဳ႕
႐ုံးသုံး ဘာသာစကားမ်ားျမန္မာစာ
အသိအမွတ္ျပဳ ႏိုင္ငံေတာ္ ဘာသာစကားမ်ားျမန္မာဘာသာစကား
အသိအမွတ္ျပဳ ေဒသႏၲရ ဘာသာစကားမ်ား
တရားဝင္ အေရးအသားစနစ္ျမန္မာအကၡရာ
လူမ်ိဳးစု ([၁])
ကိုးကြယ္မႈေထရဝါဒ ဗုဒၶဘာသာ ၈၇.၉%
ခရစ္ယာန္ ၆.၂%
အစၥလာမ္ ၄.၃%
အျခား ၁.၆%[၂]
DemonymMyanmar/Burmese [၃]
အစိုးရတစ္ျပည္ေထာင္ သီးျခားလႊတ္ေတာ္ သမၼတႏိုင္ငံ (တရားဝင္)
စစ္အာဏာရွင္စနစ္လက္ေအာက္ခံ တစ္ျပည္ေထာင္ ၾကားျဖတ္အစိုးရ သမၼတႏိုင္ငံ (လက္ေတြ႕)

• ႏိုင္ငံေတာ္စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေရးေကာင္စီ ဥကၠ႒

မင္းေအာင္လႈိင္

• သမၼတ

ဦးျမင့္ေဆြ (ယာယီ)

• ဒုသမၼတ ၁

ဦးျမင့္ေဆြ

• ဒုသမၼတ ၂

ဟင္နရီဗန္ထီးယူ[၄]
ဥပေဒျပဳလႊတ္ေတာ္ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္

• အထက္လႊတ္ေတာ္

အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္

• ေအာက္လႊတ္ေတာ္

ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္
တည္ေထာင္

• ပ်ဴၿမိဳ႕ျပႏိုင္ငံမ်ား

၁၈၀ ဘီစီခန႔္

• ပုဂံေခတ္

၂၃ ဒီဇင္ဘာ ၈၄၉

• ေတာင္ငူေခတ္

၁၆ ေအာက္တိုဘာ ၁၅၁၀

• ကုန္းေဘာင္ေခတ္

၂၉ ေဖေဖာ္ဝါရီ ၁၇၅၂

• ကိုလိုနီေခတ္

၁ ဇန္နဝါရီ ၁၈၈၆

• ၿဗိတိသွ်ထံမွလြတ္လပ္ေရးရျခင္း

၄ ဇန္နဝါရီ ၁၉၄၈

• ပထမအႀကိမ္အာဏာသိမ္းခံရျခင္း

၂ မတ္ ၁၉၆၂

• "Burma" မွ "Myanmar" သို႔ အမည္ေျပာင္းျခင္း

၁၈ ဇြန္ ၁၉၈၉

• သမၼတစနစ္ ျပန္လည္တည္ေထာင္ျခင္း

၃၀ မတ္ ၂၀၁၁

• အာဏာထပ္မံသိမ္းခံရျခင္း

၁ ေဖေဖာ္ဝါရီ ၂၀၂၁
ဧရိယာ

• စုစုေပါင္း

၆၇၆,၅၇၈ km2 (၂၆၁,၂၂၈ sq mi) (အဆင့္: ၃၉)

• ေရထု (%)

၃.၀၆
လူဦးေရ

• ၂၀၂၂ ခန႔္မွန္း

၅၇,၅၂၆,၄၄၉[၅] (အဆင့္ - ၂၆)

• သိပ္သည္းမႈ

၁၉၆.၈/sq mi (၇၆.၀/km2) (အဆင့္ - ၁၂၅)
GDP (PPP)၂၀၂၃ ခန႔္မွန္း

• စုစုေပါင္း

Increase $၂၇၈.၁၅၆ ဘီလီယံ[၆] (အဆင့္ - ၆၄)

• Per capita

Increase $၅,၁၃၂[၆] (အဆင့္ - ၁၄၆)
GDP (nominal)၂၀၂၃ ခန႔္မွန္း

• စုစုေပါင္း

Increase $၆၃.၉၈၈ ဘီလီယံ[၆] (အဆင့္ - ၉၀)

• Per capita

Increase $၁,၁၈၀[၆] (အဆင့္ - ၁၆၇)
Gini (၂၀၁၇) ၃၀.၇[၇]
အလယ္
HDI (၂၀၂၁)Decrease ၀.၅၈၅[၈]
အလယ္ · ၁၄၉
ေငြေၾကးျမန္မာက်ပ္ေငြ (K) (MMK)
အခ်ိန္ဇုန္ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ (UTC+06:30)
ယာဥ္ေၾကာစနစ္ညာဘက္ေမာင္း
တယ္လီဖုန္းကုဒ္+95
ISO 3166 ကုဒ္MM
Internet TLD.mm

ျမန္မာႏိုင္ငံ (အဂၤလိပ္: Myanmar သို႔မဟုတ္ Burma)၊ တရားဝင္အားျဖင့္ ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ (Republic of the Union of Myanmar) သည္ အေရွ႕ေတာင္အာရွရွိ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ အေနာက္ႏွင့္ အေနာက္ေျမာက္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံ၊ အိႏၵိယႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္တြင္ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံ၊ ‌အေရွ႕ႏွင့္ အေရွ႕ေတာင္ဘက္တြင္ လာအိုႏိုင္ငံ၊ ထိုင္းႏိုင္ငံတို႔ႏွင့္ နယ္နမိတ္ခ်င္းထိစပ္ၿပီး ေတာင္ဘက္ႏွင့္ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ကပၸလီပင္လယ္ႏွင့္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္တို႔ တည္ရွိသည္။ ႏိုင္ငံ၏ၿမိဳ႕ေတာ္မွာ ေနျပည္ေတာ္ၿမိဳ႕ျဖစ္ၿပီး အႀကီးဆုံးၿမိဳ႕မွာ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ျဖစ္သည္။[၁]

ျမန္မာႏိုင္ငံရွိအေစာဆုံးေသာ အေျခခ်မႈမ်ားသည္ ပ်ဴၿမိဳ႕ျပႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ မြန္ဘုရင့္ႏိုင္ငံမ်ား၌ျဖစ္ၾကသည္။[၉] ေအဒီ ၉ရာစုခန႔္တြင္ ျမန္မာလူမ်ိဳးတို႔သည္ ဧရာဝတီျမစ္အနီး၌ ပုဂံျပည္ကိုတည္ေထာင္ခဲ့ၾကရာ ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈ၊ ျမန္မာဘာသာစကားစသည္တို႔ ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ ပထမျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ ပုဂံျပည္သည္ မြန္ဂိုက်ဴးေက်ာ္စစ္ေၾကာင့္ က်ဆုံးခဲ့ရသည္။ ၁၆ ရာစု‌တြင္ ဒုတိယျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ ေတာင္ငူအင္ပါယာေပၚေပါက္လာခဲ့ၿပီး အေရွ႕ေတာင္အာရွသမိုင္း၏ အႀကီးဆုံးအင္ပါယာအျဖစ္ ေခတၱရပ္တည္ႏိုင္ခဲ့သည္။[၁၀] ၁၉ ရာစုတြင္ တတိယျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ ကုန္းေဘာင္အင္ပါယာသည္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ေဒသမ်ားကိုပါမက အာသံႏွင့္ မဏိပူရေဒသမ်ားကိုပါ အုပ္ခ်ဳပ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ ၿဗိတိသွ်အင္ပါယာသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံကို က်ဴးေက်ာ္စစ္မ်ားဆင္ႏႊဲၿပီး သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ ဒုတိယကမ႓ာစစ္အတြင္း၌ ျမန္မာႏိုင္ငံကို ဂ်ပန္တို႔ကေခတၱသိမ္းပိုက္ထားခဲ့ၿပီး မဟာမိတ္ႏိုင္ငံတို႔က ျပန္လည္သိမ္းယူခဲ့သည္။ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ၿဗိတိသွ်တို႔ထံမွ လြတ္လပ္ေရးကိုရရွိခဲ့သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အေရွ႕အာရွ ထိပ္သီးအစည္းအေဝး၊ ဘက္မလိုက္လႈပ္ရွားမႈ၊ အာဆီယံ၊ ဘင္းမ္စတက္စသည္တို႔၏ အဖြဲ႕ဝင္ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ ၿဗိတိသွ်အင္ပါယာလက္ေအာက္သို႔ က်ေရာက္ခဲ့ဖူးေသာ္လည္း ဓနသဟာယႏိုင္ငံမ်ား၏ အဖြဲ႕ဝင္ႏိုင္ငံမဟုတ္ေပ။ သဘာဝသံယံဇာတႂကြယ္ဝေသာ ႏိုင္ငံျဖစ္သည္သာမက ေနေရာင္ျခည္စြမ္းအင္အသုံးခ်ရန္အတြက္ အလားအလာေကာင္းမြန္သည္။[၁၁] ႏိုင္ငံ၏စီးပြားေရးအမ်ားစုကို ျမန္မာစစ္တပ္ႏွင့္ ၎၏ခ႐ိုနီမ်ားကခ်ဳပ္ကိုင္ထားသျဖင့္ စီးပြားေရးမညီမမွ်မႈမ်ားျပားသည္။[၁၂]

ေဝါဟာရေဗဒ

အဓိကေဆာင္ပါး - ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ အမည္မ်ား

၁၉၈၉ ခုႏွစ္တြင္ စစ္အစိုးရက အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ (‌Burma) ဘားမားကို ျမန္မာဟု ေျပာင္းလဲရန္ ဆုံးျဖတ္ခဲ့ျခင္းသည္ အျငင္းပြားစရာ ျဖစ္ခဲ့သည္[ကိုးကားခ်က္လိုသည္]။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ျမန္မာသည္ ၁၃၅မ်ိဳးေသာ တိုင္းရင္းသားအားလုံး ကို ကိုယ္စားျပဳ၍ ဗမာ သည္ ယင္း ၁၃၅ မ်ိဳး အနက္မွ ဗမာလူမ်ိဳးစု ကိုသာ ကိုယ္စားျပဳသည္။ ဤအမည္နာမကို လြန္ခဲ့သည့္ ၁၂ ရာစုခန႔္ကတည္းက သုံးစြဲလာခဲ့ၾကသည္[ကိုးကားခ်က္လိုသည္]။ ဗမာမွာ လူမ်ားစုဗမာမ်ိဳးႏြယ္စု၏ ေခၚရာတြင္ တရားဝင္ေခၚေသာ အသုံးျဖစ္သည္။ အဂၤလိပ္လက္ေအာက္က်ေရာက္ခဲ့စဥ္က ဗမာကို အဂၤလိပ္အေခၚ ဘားမား (Burma) ဟုသုံးခဲ့ၾကသည္။ စစ္အစိုးရက 'ျမန္မာ'သည္ 'ဗမာ'ထက္ လူနည္းစုမ်ားအား ပိုမိုၿခဳံငုံမိသည့္ အခ်က္ကို ေရာင္ျပန္ဟပ္ေစလို၍ ျဖစ္သည္။ သမိုင္းေၾကာင္းအရ ျမန္မာတစ္ႏိုင္ငံလုံးႏွင့္ သက္ဆိုင္ေသာ အမည္နာမ မရွိခဲ့ေခ်။ လက္ရွိအေန ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီအာဏာပိုင္မ်ားမွ ေရွးေခတ္ဗမာျပည္၏ အစိတ္အပိုင္း မည္သည့္အခါကမွ် မျဖစ္ခဲ့ဖူးေသာ အစြန္အဖ်ားေဒသ(ဗမာစကားမသုံးေသာ လူမ်ိဳးမ်ား ေနထိုင္ရာေဒသ) မ်ားကိုထည့္သြင္းၿပီး ဖန္တီးထားေသာနယ္ေျမျဖစ္သည္[ကိုးကားခ်က္လိုသည္]။

အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားက စစ္အစိုးရကို လက္မခံသည့္အတြက္ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ႏိုင္ငံအမည္အား တရားဝင္ေျပာင္းလဲရန္ လုပ္ပိုင္ခြင့္မရွိဟု ယူဆၾကသည္။[၁၃] ထို႔ေၾကာင့္ ၎တို႔သည္ ျမန္မာဘာသာျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံဟု လက္ခံသုံးစြဲေသာ္လည္း အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ဘားမားဟု ဆက္လက္သုံးစြဲလ်က္ရွိသည္။ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ သုံးႏႈန္းသည့္အခါ သုံးစြဲသူအလိုက္ "ဘားမား"သို႔မဟုတ္ "ျမန္မာ"ကို ေ႐ြးခ်ယ္သုံးစြဲၾကၿပီး နည္းပညာအားျဖင့္ အျပန္အလွန္ ဖလွယ္သုံးစြဲႏိုင္ေသာ စကားလုံးမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။

ႏိုင္ငံျပင္ပ သတင္းဌာနႀကီးမ်ား ျဖစ္သည့္ ဘီ⁠ဘီစီ (BBC)၊ ေဝါလ္စထရိဂ်ာနယ္ (Wall Street Journal) ႏွင့္ ဖိုင္နင္းရွယ္တိုင္မ္း (Financial Times) တို႔အျပင္ အေမရိကန္ႏွင့္ ဂရိတ္ၿဗိတိန္အစိုးရမ်ားကပါ ျမန္မာႏိုင္ငံကို ဘားမားဟု ဆက္လက္ေခၚေဝၚလ်က္ရွိၿပီး စီအင္အင္ (CNN)၊ အီေကာ္ေနာ္မစ္ (The Economist)၊ ႏွင့္ နယူးေယာက္တိုင္မ္း (New York Times) တို႔ကမူ ျမန္မာဟူသည့္ အသုံးအႏႈန္းကို တိုင္းျပည္အျဖစ္လည္း ‌‌ေကာင္း၊ ဘားမီစ္ဟူသည့္ စကားလုံးကို နာမဝိေသသနအျဖစ္လည္းေကာင္း လက္ခံက်င့္သုံးေနၿပီျဖစ္သည္။[၁၄][၁၅]

ဂရိတ္ၿဗိတိန္၊ ကေနဒါႏိုင္ငံ၊ ဩစေၾတးလ်ႏွင့္ အေမရိကအစိုးရမ်ားသည္ ဘားမား (Burma) ကို ဆက္လက္အသုံးျပဳၾကသည္။[၁၄][၁၆] သို႔ေသာ္ ဥေရာပသမဂၢသည္ ဘားမား/ျမန္မာ (Burma/Myanmar) ႏွစ္မ်ိဳးလုံးကို တြဲသုံးသည္။[၁၇] တ႐ုတ္ႏိုင္ငံသည္ ျမန္မာဟု မသုံးဘဲ ၎တို႔ထုံးတမ္းအေခၚအေဝၚအတိုင္း ျမန္တ်န႔္ (缅甸) ဟုသုံးသည္။ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံအား ျမန္မာ (ミャンマー) ဟုေခၚေသာ္လည္း ျမန္မာလူမ်ိဳးမ်ားအား ဘားမိစ္ (Burmese) (ビルマ人) ဟု ဆက္လက္သုံးစြဲသည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသည္ အျခားႏိုင္ငံအမ်ားစုကဲ့သို႔ပင္ ယခင္သုံးစြဲေနက် ဘာသာျပန္ကိုသုံးၿပီး ျမန္မာျပည္ကို ဗိရ္မနီ (Birmanie) ဟုေခၚၾကသည္။[၁၈][၁၉]

၂၀၁၅ ခုႏွစ္ အစိုးရအသစ္တက္လာၿပီး ႏိုင္ငံျခားေရးဝန္ႀကီးဌာန ျပည္ေထာင္စုဝန္ႀကီး ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္က ျပည္တြင္းအေျခစိုက္ ႏိုင္ငံျခား သံ႐ုံးအသီးသီးမွ သံအမတ္ႀကီးမ်ား၊ စစ္သံမႉးမ်ား ႏွင့္ ေကာင္စစ္ဝန္မ်ားကို ေနျပည္ေတာ္တြင္ ေတြ႕ဆုံကာ ျမန္မာ ဟုေခၚေခၚ ဗမာ ဟုေခၚေခၚ အေရးမႀကီးေၾကာင္း ေျပာဆိုခဲ့သည္။[၂၀]

သမိုင္း

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာ့သမိုင္း

လူသားတို႔အစျပဳရာ

လူသားတို႔၏ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ အတြင္း လူသားျဖစ္လာမည့္လူတူ ပ႐ိုင္းမိတ္မ်ားကို ဂန႔္ေဂါၿမိဳ႕နယ္ ေက်ာၿမိဳ႕ အနီး ပုံေတာင္ ပုံညာ ေတာင္တန္းမ်ား တြင္ စတင္ေတြ႕ရွိရာမွ ျမန္မာႏိုင္ငံ အျခားေဒသမ်ားတြင္ပါ ထပ္မံ ေတြ႕ရွိလာၾကရျခင္းေၾကာင့္ ကမ႓ာတြင္ လူသားတို႔ စတင္ေပၚေပါက္လာသည္မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံေနရာမွ ျဖစ္သည္ကို အခိုင္အမာ သိရွိၾကၿပီးျဖစ္သည္။ ႏွစ္သန္း ေလးဆယ္ သက္တမ္းရွိ လူတူပ႐ိုင္းမိတ္တို႔ ေတြ႕ရွိမႈေၾကာင့္ လူတူပ႐ိုင္းမိတ္မွ တဆင့္ျဖစ္ေပၚ တိုးတက္လာသည့္ ကမ႓ာတြင္ အေစာဆုံးေသာ ေရွးဦးလူသား မ်ိဳးႏြယ္တို႔သည္လည္း ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေနထိုင္ခဲ့ဖြယ္ရွိသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လူသားတို႔ စတင္ အေခ်ျခ ေနထိုင္ေနခဲ့သည္မွာ ႏွစ္ေပါင္း သန္းခ်ီရွိေနၿပီဟု ဆိုႏိုင္သည္။[ကိုးကားခ်က္လိုသည္]

ေခတ္ဦး

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါးမ်ား - ဗမာအႀကိဳသမိုင္း ႏွင့္ ပ်ဴၿမိဳ႕ျပႏိုင္ငံမ်ား

လူတူပ႐ိုင္းမိတ္ မ်ား ေတြ႕ရွိမႈႏွင့္ ဆက္စပ္ စဥ္းစားႏိုင္သည္မွ ေက်ာက္ေခတ္ ဂူနံရံပန္းခ်ီလက္ရာမ်ား ရွိရာ ရွမ္းျပည္နယ္ ႐ြာငံၿမိဳ႕နယ္ရွိ ျပဒါးလင္းလိုဏ္ဂူအမွတ္ (၁) ႏွင့္ အမွတ္ (၂)၊ ကမ္းပါးနီလိုဏ္ဂူ၊ ဖယ္ခုံၿမိဳ႕နယ္ရွိ လြယ္ဝန္းဂူ၊ ေက်ာက္ေခတ္လက္နက္ပစၥည္းမ်ား ေတြ႕ရွိရာ ေတာင္ႀကီး ေအးသာယာရွိ မုံတဝလိုဏ္ဂူ ႏွင့္ ကေလာၿမိဳ႕နယ္ ျမင္းမထိ လိုဏ္ဂူ စသည့္ အေထာက္အထားမ်ား ျဖစ္သည္။ အဆိုပါ ေက်ာက္ေခတ္ အေထာက္အထားမ်ားေၾကာင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေနထိုင္သူမ်ားသည္ လူသားအဆင့္ မေရာက္မီ ပ႐ိုင္းမိတ္အဆင့္မွာပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကၿပီး ကမ႓ာ့ ပထမဆုံး လူသားမ်ားအျဖစ္ တိုးတက္ေရာက္ရွိလာကာ ေက်ာက္ေခတ္၊ ေၾကးေခတ္၊ ပ်ဴေခတ္၊ ပုဂံေခတ္ စသည္ျဖင့္ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကေၾကာင္း အခိုင္အမာ ေကာက္ခ်က္ခ်ႏိုင္သည္။

ထိုင္းႏိုင္ငံအတြင္းမွ မြန္လူမ်ိဳးမ်ားသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေအာက္ပိုင္းေဒသမ်ားသို႔ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းခဲ့ၾကသူမ်ား ျဖစ္သည္ဟု ယူဆၾကၿပီး ဘီစီ ၉၀၀ ခန႔္ တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံေတာင္ပိုင္းပင္လယ္ႏွင့္ နီးရာ၊ မူလ ေနထိုင္သူ ျမန္မာလူမ်ိဳးမ်ား နည္းပါးရာ ေနရာမ်ားတြင္ ဝင္ေရာက္ေနထိုင္ၾကသည္ဟု ယူဆရသည္။ မြန္လူမ်ိဳးမ်ားသည္လည္း အျခားေသာ အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒသတြင္း လူမ်ိဳးမ်ားနည္းတူ ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာကို အေစာဆုံး ကိုးကြယ္ယုံၾကည္ၾကသည့္ လူမ်ိဳးျဖစ္သည္ဟုယူဆရသည္။ [၂၁]

ပ်ဴေခတ္ (ဘီစီ ၂၀၀၀ - ေအဒီ ၇ ရာစု)

ပ်ဴေခတ္တြင္ ဧရာဝတီျမစ္ဝွမ္းတေလွ်ာက္ ပ်ဴေခတ္ၿမိဳ႕ျပ၊ တိုင္းႏိုင္ငံမ်ားကို ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ အင္အားအေတာင့္တင္းဆုံးပ်ဴေခတ္ႏိုင္ငံာ္မွာ သေရေခတၱရာျဖစ္သည္။ အိႏၵိယႏွင့္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံအၾကား ကုန္သြယ္ေရး လမ္းေၾကာင္းေပၚတြင္ တည္ရွိသည္။ ပ်ဴလူမ်ိဳးမ်ားသည္ ၆၅၆ ခုႏွစ္ခန႔္တြင္ တစုံတခုေသာ အေၾကာင္းေၾကာင့္ သေရေခတၱရာကို စြန႔္ခြာၿပီး ေျမာက္ဘက္သို႔ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ခဲ့ၾကကာ ပုဂံေဒသတြင္ ၿမိဳ႕ျပမ်ား ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္။

ပုဂံေခတ္ (၁၀၄၄-၁၂၈၇)

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ပုဂံေခတ္

ပုဂံၿမိဳ႕ေဟာင္းရွိ ပုဂံေခတ္မွ ေစတီပုထိုးႏွင့္ ဘုရားေက်ာင္းမ်ား။

ပ်ဴ ၿမိဳ႕ျပမ်ားမွ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းလာသူမ်ား ႏွင့္ ျမန္မာလူမ်ိဳးမ်ားသည္ ၇ ရာစုႏွစ္ခန႔္မွစ၍ ပုဂံေဒသ အနီးတဝိုက္တြင္ အေျခခ်ခဲ့ၾကၿပီး ေအဒီ ၈၄၉ ခုႏွစ္ခန႔္တြင္ ပုဂံကို အေျချပဳ၍ အင္အားေတာင့္တင္းသည့္ မင္းေနျပည္ေတာ္တစ္ခုကို ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ အေနာ္ရထာမင္းတရားႀကီး (၁၀၄၄ - ၁၀၇၇) နန္းတက္ခဲ့သည့္ကာလက ဗမာလူမ်ိဳးမ်ား၏ ဩဇာမွာ ယေန႔ျမန္မာႏိုင္ငံတစ္လႊားသက္ေရာက္လႊမ္းမိုးခဲ့သည္။ ၁⁠၁၀၀-ခုႏွစ္တြင္မူ အေရွ႕ေတာင္အာရွတိုက္၏ ေဒသအေတာ္မ်ား⁠မ်ားကို ပုဂံမင္းေနျပည္ေတာ္မွ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ ယင္းကို အမ်ားက ပထမျမန္မာအင္ပါယာအျဖစ္လက္ခံၾကသည္။ ၁၂၀၀ ခုႏွစ္အေႏွာင္းပိုင္းကာလတြင္ ကူဗလိုင္ခန္ ဦးေဆာင္ေသာ မြန္ဂိုတို႔က ပုဂံေနျပည္ေတာ္အား သိမ္းပိုက္ခဲ့ၾကသည္။

ထီးၿပိဳင္နန္းၿပိဳင္ေခတ္ (၁၂၈၇-၁၅၃၁)

သို႔ေသာ္ ၁၃၆၄ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာမ်ားသည္ အင္းဝေဒသတြင္ မိမိတို႔၏ မင္းေနျပည္ေတာ္ကို တည္ေထာင္ခဲ့ၾကၿပီး ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈ၏ ေ႐ႊေရာင္လႊမ္းေသာ ေခတ္တစ္ခုကို ထူေထာင္ႏိုင္ခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ၁၅၂၇ ခုႏွစ္တြင္ ရွမ္းမ်ားက အင္းဝကို ဖ်က္ဆီးပစ္ခဲ့ၾကသည္။ တစ္ခ်ိန္တည္းတြင္ မြန္တို႔သည္ ပဲခူးကို အေျချပဳၿပီးအဓိကက်ေသာ ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ေရးႏွင့္ ဘာသာေရး ဗဟိုအခ်က္အခ်ာအျဖစ္ ျပန္လည္ရပ္တည္ခဲ့သည္။

ေတာင္ငူေခတ္ (၁၅၃၁-၁၇၅၂)

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ေတာင္ငူေခတ္

အင္းဝမွ ထြက္‌ေျပးခဲ့ၾကေသာ ဗမာမ်ားသည္ ၁၅၃၁ ခုႏွစ္တြင္ ေတာင္ငူ၌ ေတာင္ငူမင္းေနျပည္ေတာ္ကို တပင္ေ႐ႊထီးလက္ေအာက္တြင္ ထူေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ သူသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံကို စည္း႐ုံးၿပီး ဒုတိယျမန္မာအင္ပါယာကို ထူေထာင္ခဲ့သည္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွတြင္ ဥေရာပတိုက္သားမ်ား၏ လႊမ္းမိုးမႈေၾကာင့္ ေတာင္ငူမင္းေနျပည္ေတာ္သည္လည္းကူးသန္း ေရာင္းဝယ္ေရး ဗဟိုခ်က္အခ်ာျဖစ္လာသည္။ ဘုရင့္ေနာင္ မင္းတရားႀကီးသည္ မဏိပူရ၊ ဇင္းမယ္ႏွင့္ အယုဓ်ာတို႔အား သိမ္းသြင္း၍ ႏိုင္ငံေတာ္ႀကီးအား ခ်ဲ႕ထြင္ခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္လည္း အတြင္းပုန္ကန္မႈမ်ားႏွင့္ သိမ္းပိုက္နယ္‌ေျမမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ရန္ လိုအပ္ေသာ ဘုရင္ျမစ္မ်ား ခ်ိဳ႕တဲ့မႈေၾကာင့္ေတာင္ငူေနျပည္ေတာ္က်ဆုံးခဲ့ရသည္။ ေပၚတူဂီမ်ားအား တိုက္ထုတ္ခဲ့ေသာ အေနာက္ဘက္လြန္မင္းတရားႀကီးသည္ ၁၆၁၃ ခုႏွစ္တြင္ မင္းဆက္သစ္တစ္ခုကို အင္းဝတြင္ ထူေထာင္ခဲ့သည္။ ၁၇၅၂ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္တို႔၏ အကူအညီျဖင့္ ထႂကြပုန္ကန္ေသာ မြန္တို႔ေၾကာင့္ေနျပည္ေတာ္က်ဆုံးခဲ့သည္။

ကုန္းေဘာင္ေခတ္ (၁၇၅၂-၁၈⁠၈၅)

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ကုန္းေဘာင္ေခတ္

၁၂၈၅ lithography ပုံတြင္ အဂၤလိပ္စစ္သားႏွစ္ေယာက္သည္ ေ႐ႊတိဂုံေစတီ နားကင္းလွည့္ၾကသည္။

၁၇၅၂ ခုႏွစ္တြင္ အေလာင္းဘုရားသည္ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္ကို ထူေထာင္ၿပီး တတိယျမန္မာအင္ပါယာႀကီးကို တည္ေဆာက္ခဲ့သည္။ ၁၇၆၇ ခုႏွစ္တြင္ ေျမဒူးမင္းတရားႀကီးက အယုဓ်ာႏိုင္ငံအား သိမ္းပိုက္ေအာင္ျမင္ခဲ့ၿပီး ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈက ထိုင္းယဥ္ေက်းမႈအေပၚအေတာ္လႊမ္းမိုးေစခဲ့သည္။ တ႐ုတ္ျပည္ ခ်င္မင္းဆက္သည္ ျမန္မာတို႔၏ ႀကီးထြားလာေသာ အင္အားကို စိုးရိမ္းသျဖင့္ျမန္မာကို ၁၇၆၅ ၁၇၆၉ ခုႏွစ္ကာလတြင္း တ႐ုတ္ - ျမန္မာ စစ္ပြဲမ်ားေလးႀကိမ္တိတိသိမ္းပိုက္ရန္ႀကိဳးစားအားထုတ္ခဲ့ေသာ္လည္း မေအာင္ျမင္ခဲ့ေပ။ ေနာက္မင္းဆက္မ်ားက အယုဓ်ာအား စြန႔္လႊတ္ခဲ့ရေသာ္လည္း ရခိုင္ႏွင့္ တနသၤာရီတို႔ကို ရရွိခဲ့သည္။

၁၈၂၄ ခုႏွစ္ဘႀကီးေတာ္မင္းတရားလက္ထက္တြင္ စစ္သူႀကီးမဟာဗႏၶဳလသည္ အိႏၵိယႏိုင္ငံရွိၿဗိတိသွ်တို႔၏ နယ္‌‌ေျမႏွင့္ ထိစပ္ေနေသာ အာသံျပည္နယ္ကို သိမ္းပိုက္ရာမွ စစ္မီးပြားခဲ့သည္။ ပထမ အဂၤလိပ္ - ျမန္မာစစ္ပြဲကို ၁၈၂၆ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္းျမင္းၿခံၿမိဳ႕ ရႏၲပို႐ြာတြင္ စာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္၍ ၿငိမ္းေစခဲ့ၿပီး ကမ္း႐ိုးတန္းေဒသမ်ားျဖစ္သည့္ရခိုင္ႏွင့္ တနသၤာရီေဒသမ်ားကို စြန႔္လႊတ္ခဲ့ရသည္။ ၁၈၅၂ ခုႏွစ္တြင္ သာယာဝတီမင္းတရားႀကီးသည္ နယ္စပ္ျပႆနာမ်ားမွ ေပၚေပါက္လာသည့္ အခင္းမ်ားမွ အဂၤလိပ္အရာရွိမ်ားအားဖမ္းဆီးခဲ့သည္ကို အေၾကာင္း ျပဳၿပီးဒုတိယအဂၤလိပ္ျမန္မာစစ္ပြဲဖန္တီးခဲ့ၾကသည္။ ဤတစ္ႀကိမ္တြင္ အဂၤလိပ္တို႔သည္ က်န္ရွိေနေသးသည့္ ကမ္း႐ိုးတန္းေဒသမ်ားျဖစ္သည့္ ဧရာဝတီ၊ ရန္ကုန္ႏွင့္ ပဲခူးတို႔အား သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ ၁၈⁠၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာေကာက္ေတာ္မ်ားသည္ ဘုရင့္အမိန႔္ေတာ္အရ တာဝန္ဝတၱရားမ်ား ေဆာင္႐ြက္ရာမွ ဘုံေဘ-ဘားမားသစ္ကုမၸဏီသည္ သစ္မ်ားကို တရားမဝင္ခုတ္လွဲၿပီး အခြန္တိမ္း ေရွာင္ရန္ ဝွက္ထားသည္ကို စစ္ေဆးေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ သီေပါမင္းသည္ ကုမၸဏီအားဒဏ္႐ိုက္အေရးယူခဲ့သည္ ကို ၿဗိတိသွ်တို႔ဘက္မွ က်န္ရွိေနေသးသည့္ ျမန္မာႏိုင္ငံအား သိမ္းပိုက္ရန္ အခြင့္အေရးအျဖစ္ ယူဆခဲ့ၿပီး ၁၈⁠၈၅ ခုႏွစ္ႏိုဝင္ဘာတြင္ ရက္သတၱ ႏွစ္ပတ္တည္းႏွင့္ တတိယ အဂၤလိပ္ - ျမန္မာစစ္ပြဲကို ဆင္ႏႊဲခဲ့ေလသည္။ သီေပါမင္းတရားႀကီးႏွင့္ တကြ ေတာ္ဝင္မိသားစုဝင္မ်ားအား ဖမ္းဆီးခဲ့ၿပီး မျဒစ္သို႔ ျပည္ႏွင္ ဒဏ္ေပးခဲ့၍ ေနာက္ဆုံးတြင္ ရတနာဂီရိသို႔ ပို႔ေဆာင္ခဲ့ၾကသည္။

ၿဗိတိသွ်အုပ္ခ်ဳပ္ေရး (၁၈⁠၈၆-၁၉၄၈)

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ကိုလိုနီေခတ္

ယေန႔ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ တရား႐ုံးခ်ဳပ္သည္ ၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီေခတ္၏ ႂကြင္းက်န္ အမွတ္အသားမ်ားအနက္ တစ္ခုျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ၁၈⁠၈၅ ခုႏွစ္ ႏိုဝင္ဘာကုန္ပိုင္းတြင္ ၿဗိတိသွ်အိႏၵိယ၏ လက္ေအာက္ခံေဒသတစ္ခုအျဖစ္ က်ေရာက္သြားခဲ့ၿပီး ၁၈⁠၈၆ ခုႏွစ္၊ ဇန္နဝါရီ ၁ရက္ေန႔တြင္ ဝိတိုရိယဘုရင္မႀကီးအား ႏွစ္သစ္ကူးလက္ေဆာင္အျဖစ္ ဆက္သခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၃၇ ခုႏွစ္ ဧၿပီ ၁ ရက္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ သီးျခားအုပ္ခ်ဳပ္နယ္ေျမျဖစ္လာၿပီး အိႏၵယႏိုင္ငံႏွင့္ ခြဲခဲ့သည္။ တိုင္းျပည္အတြင္းခြဲေရးတြဲေရး အေရးအခင္းေၾကာင့္ ေပၚေပါက္လာေသာ အက္ကြဲေၾကာင္းသည္ လြတ္လပ္ေရးရၿပီး ေနာက္ပိုင္းဆက္ျဖစ္လာသည့္ ျပည္တြင္းဆူပူေသာင္းက်န္းမႈမ်ား၏ ျမစ္ဖ်ားခံရာအျဖစ္ ေတြ႕ရွိရမည္ျဖစ္သည္။

၁၉၄၀ ခုႏွစ္တြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းဦးေဆာင္သည့္ ရဲေဘာ္သုံးက်ိပ္အဖြဲ႕ဝင္တို႔သည္ ဗမာ့လြတ္ေျမာက္ေရးတပ္မေတာ္ (ဘီအိုင္ေအ) ကို တည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည္။[၂၂][၂၂] ရဲေဘာ္သုံးက်ိပ္သည္ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံတြင္ စစ္သင္တန္းမ်ားတက္ေရာက္ခဲ့ၾကသည္။[၂၂]

ဒုတိယကမ႓ာစစ္ကာလ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အေရွ႕ေတာင္အာရွစစ္မ်က္ႏွာတြင္ အေရးပါသည့္ အခန္းကမွ ပါဝင္ခဲ့သည္။ စစ္ပြဲ၏ ကနဦးပိုင္း ျမန္မာျပည္စစ္ဆင္ေရးတြင္ ဂ်ပန္ဦးေဆာင္မႈသည္ ေအာင္ျမင္မႈမ်ား ရရွိခဲ့ၿပီး ၿဗိတိသွ်မ်ားအား ျမန္မာျပည္အႏွံ႔မွ တိုက္ထုတ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္မဟာမိတ္မ်ားက ျပန္လည္တုံ႔ျပန္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၅ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္တြင္ မဟာမိတ္မ်ားက ျပန္လည္သိမ္းပိုက္ႏိုင္ခဲ့သည္။ ျမန္မာတို႔သည္ ႏွစ္ဘက္စလုံးမွ ပါဝင္ခဲ့ၾကသည္။ ျမန္မာမ်ားသည္ အစပိုင္းတြင္ ဂ်ပန္တို႔ဘက္မွ ပါဝင္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း ျမန္မာအခ်ိဳ႕တို႔သည္ ၁၉၄၁-၁၉၄၂ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ အဂၤလိပ္တို႔ဘက္မွ ပါဝင္တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၄၃ ခုႏွစ္တြင္ ခ်င္းတပ္ႏွင့္ ကခ်င္တပ္မ်ားကို ၿဗိတိသွ်တို႔ ထိန္းခ်ဳပ္သည့္ နယ္စပ္ေဒသမ်ားတြင္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၾကသည္။ ဗမာ့ေသနတ္ကိုင္တပ္ရင္းမ်ားသည္ ၁၉၄၃-၁၉၄၅ ခုႏွစ္တြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာ့္ဝင္းဂိတ္၏ လက္ေအာက္၌ ခ်င္းဒစ္တပ္ဖြဲ႕မ်ားအျဖစ္ပါဝင္တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ အေမရိကန္မ်ားကန္-ကခ်င္အထူးတပ္မ်ားအားဖြဲ႕စည္းခဲ့ၿပီး မဟာမိတ္တို႔ေအာက္တြင္ ပါဝင္တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကသည္။ အျခားမ်ားစြာေသာ တပ္ဖြဲ႕မ်ားမွာ ၿဗိတိသွ်အထူးစစ္ဆင္ေရးအဖြဲ႕မ်ား ေအာက္တြင္ ပါဝင္ခဲ့ၾကသည္။ ဗမာ့လြတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္သည္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း၏ ဦးေဆာင္မႈေအာက္တြင္ ရခိုင္အမ်ိဳးသားတပ္မေတာ္ႏွင့္ အတူဂ်ပန္တို႔ဘက္မွ ပါဝင္၍ ၁၉၄၂-၁၉၄၄ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ ပါဝင္တိုက္ပြဲဝင္ခဲ့ၾကၿပီး ၁၉၄၅ ခုႏွစ္တြင္ ဂ်ပန္တို႔အား ျပန္လွန္တြန္းလွန္ခဲ့ၾကေလသည္။

၁၉၄၇ ခုႏွစ္တြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းသည္ ၾကားျဖတ္အစိုးရအဖြဲ႕၊ ျမန္မာႏိုင္ငံအမႈေဆာင္ေကာင္စီအဖြဲ႕၏ ဒုတိယဥကၠ႒ျဖစ္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္ဝါရီ ၁၂ ရက္တြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းသည္ ဆာေမာင္ႀကီး၊ ဗိုလ္မႉးေအာင္၊ ၿမိဳ႕မ-ဦးသန္းႂကြယ္၊ အျခားတိုင္းရင္းသား ေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင့္ အတူပင္လုံညီလာခံ တြင္ တက္ေရာက္ခဲ့ၿပီး၊ စည္းလုံးညီၫြတ္ေရးေဖာ္ေဆာင္သည့္ စာခ်ဳပ္လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ၁၉၄၇ ဇူလိုင္တြင္ ႏိုင္ငံေရးၿပိဳင္ဘက္မ်ားက ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းႏွင့္တကြ အစိုးရအဖြဲ႕ဝင္အခ်ိဳ႕ကို လုပ္ႀကံသတ္ျဖတ္ခဲ့ၾကသည္။[၂၂]

ဒီမိုကရက္တစ္သမၼတႏိုင္ငံ (၁၉၄၈-၁၉၆၂)

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - လြတ္လပ္ၿပီးေခတ္ျမန္မာႏိုင္ငံ

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ လြတ္လပ္ေရးေက်ာက္တိုင္ ၿဗိတိသွ်တို႔ထံမွ ျမန္မာႏိုင္ငံလြတ္လပ္ေရးရျခင္းကို ေအာက္ေမ့ရန္ တည္ထားျခင္းျဖစ္သည္။

၁၉၄၈ ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီ ၄ ရက္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ပထမဦးဆုံး သမၼတ အျဖစ္ စဝ္ေ႐ႊသိုက္ ႏွင့္ ပထမဦးဆုံး ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးႏု တို႔ တာဝန္ယူခဲ့ေသာ လြတ္လပ္သည့္ သမၼတႏိုင္ငံျဖစ္ေသာ ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုင္ငံအျဖစ္ ရပ္တည္ခဲ့ေလသည္။ အျခားၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ မတူညီဘဲဓနသဟာယအဖြဲ႕ဝင္အျဖစ္မပါဝင္ခဲ့ေခ်။ အထက္လႊတ္ေတာ္ႏွင့္ လူမ်ိဳးစုလႊတ္ေတာ္ႏွစ္ရပ္ ပါဝင္ေသာ ပါလီမန္စနစ္ကို က်င့္သုံးခဲ့သည္။[၂၃]

ယေန႔ျမင္ေတြ႕ရေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ေအာက္ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ အထက္ျမန္မာႏိုင္ငံတို႔ ပါဝင္သည့္ျမန္မာျပည္မႏွင့္ ၿဗိတိသွ်တို႔သီးျခားအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည့္ နယ္ျခားေဒသတို႔ကို ပူးေပါင္း၍ ဖြဲ႕စည္းထားၿပီး ပင္လုံစာခ်ဳပ္အရျဖစ္လာေသာ နယ္ေျမအျဖစ္ဇစ္ျမစ္လိုက္၍ ရေလသည္။[၂၄] ၁၉၆၁ ခုႏွစ္တြင္ ထိုစဥ္က ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ကုလသမဂၢ အၿမဲတမ္းကိုယ္စားလွယ္အျဖစ္ႏွင့္ ယခင္ဝန္ႀကီးေပး ခဲ့ဘူးသည့္ ဦးသန႔္သည္ ကုလသမဂၢ၏ အေထြေထြ အတြင္းေရးမႉးခ်ဳပ္အျဖစ္ အေ႐ြးခ်ယ္ခံခဲ့ရသည္။[၂၅]

စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး (၁၉၆၂-၂၀၁၁)

ႏိုင္ငံကို ၂၆ ႏွစ္တိုင္⁠တိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည့္ ေနဝင္း ဦးေဆာင္ေသာ စစ္အစိုးရက အာဏာသိမ္းယူသည့္ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္တြင္ ဒီမိုကေရစီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ရပ္စဲသြားၿပီး ျမန္မာ့ဆိုရွယ္လစ္စနစ္လမ္းစဥ္ကို စတင္ခဲ့သည္။[၂၆] ၁၉၇၄ ခုႏွစ္တြင္ ဦးသန႔္၏ ဈာပနအခမ္းအနားမွ စတင္၍ အစိုးရဆန႔္က်င္ေရး ဆႏၵျပမႈႏွင့္အတူ ေသြးထြက္သံယိုမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚခဲ့သည္။[၂၆] ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ ရွစ္ေလးလုံးအေရးေတာ္ပုံ (၈⁠၈၈၈) တြင္ ေတာ္လွန္ေရးတစ္ရပ္၏ ျဖစ္လုဆဲ⁠ဆဲအေျခအေနသို႔ ေရာက္ရွိသြားခဲ့သည္။ တန္ျပန္အေနႏွင့္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေစာေမာင္မွ အာဏာသိမ္းယူခဲ့သည္။ ၎က ႏိုင္ငံေတာ္ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားမႈတည္ေဆာက္ေရးအဖြဲ႕ (နဝတ) ကို ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည္။ ၁၉၈၉ ခုႏွစ္တြင္ ဆႏၵျပပြဲမ်ား ျဖစ္ပြားၿပီး စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ဥပေဒကို ျပ႒ာန္းခဲ့သည္။ ျပည္သူ႔ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအား ေ႐ြးခ်ယ္တင္ေျမာက္မည့္ စီမံခ်က္မ်ားကို ၁၉၈၉ ခုႏွစ္ ေမ ၃၁ တြင္ အၿပီးသတ္ ေရးဆြဲခဲ့ၾကသည္။[၂၇]

၁၉၉ဝ ခုႏွစ္ ေမတြင္ လြတ္လပ္ေသာ ေ႐ြးေကာက္တင္ေျမာက္ပြဲကို ႏွစ္ ၃၀ အတြင္းပထမဦးဆုံးအႀကိမ္အျဖစ္ က်င္းပခဲ့ၾကသည္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္၏ အမ်ိဳးသား ဒီမိုကေရစီ အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ပါတီမွ စုစုေပါင္း အမတ္ေနရာ ၄၈၉ အနက္ ၄၀၉ ေနရာကို အႏိုင္ရရွိခဲ့သည္။[၂၈] သို႔ေသာ္နဝတအစိုးရမွ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ ရလဒ္မ်ားကို ျငင္းပယ္ခဲ့ၿပီး ဆင္းေပးရန္ျငင္းဆိုခဲ့သည္။ နဝတအဖြဲ႕သည္ အဂၤလိပ္အေခၚ ဘားမား (Burma) အားျမန္မာ (Myanmar) ဟု ၁၉၈၉ ခုႏွစ္တြင္ ေျပာင္းလဲသတ္မွတ္ခဲ့သည္။ ၁၉⁠၉၁ ခုႏွစ္မွစ၍ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီးသန္းေ႐ႊက ဦးေဆာင္ခဲ့ၿပီး တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရယူခဲ့သည္။ ၁၉⁠၉၂ ခုႏွစ္တြင္ နဝတအဖြဲ႕သည္ ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပုံ အ‌ေျခခံဥပေဒသစ္ ေရးဆြဲရန္ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၿပီး အမ်ိဳးသားညီလာခံတစ္ရပ္ကို ၁၉⁠၉၃ ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလ ၉ ရက္ေန႔တြင္ စတင္ခဲ့သည္။[၂၉] ၁၉၉၇ ခုႏွစ္တြင္ နဝတကို ႏိုင္ငံေတာ္ေအးခ်မ္းသာယာေရးႏွင့္ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးေကာင္စီ (နအဖ) ဟုျပင္ဆင္ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည္။

၁၉⁠၉၇ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအား အေရွ႕ေတာင္အာရွႏိုင္ငံမ်ားအဖြဲ႕မွ အဖြဲ႕ဝင္ႏိုင္ငံအျဖစ္ ဝင္ေရာက္ခြင့္ျပဳခဲ့သည္။ အမ်ိဳးသားညီလာခံသည္ ဆက္လက္ က်င္းပလိုက္ ရပ္နားလိုက္ျဖင့္ စခန္းသြားခဲ့သည္။ အမ်ိဳးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ အပါအဝင္ ႏိုင္ငံေရးပါတီမ်ားစြာတို႔မွာ ညီလာခံတြင္ ပါဝင္ျခင္းမရွိဘဲ တိုးတက္မႈမွာလည္း မရွိသေလာက္ျဖစ္သည္။[၂၉] ၂၀⁠၀၆ ခုႏွစ္ မတ္ ၁၇ ရက္တြင္ နအဖ စစ္အစိုးရသည္ ၿမိဳ႕ေတာ္ကို ပ်ဥ္းမနားအနီးရွိ ေဒသသို႔ေျပာင္းေ႐ႊ႕ခဲ့ကာ မင္းတို႔၏ တည္ေနရာ 'ေနျပည္ေတာ္' ဟုတရားဝင္‌ေၾကညာခဲ့သည္။[၃၀] ၂၀၀၆ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာတြင္ အေမရိကန္ဦးေဆာင္သည့္ ျမန္မာႏိုင္ငံအေရးအား ကုလသမဂၢ လုံၿခဳံေရးေကာင္စီအာဂ်င္ဒါတြင္ ထည့္သြင္းေရးႀကိဳးပမ္းမႈေအာင္ျမင္ခဲ့ၿပီး လုံၿခဳံေရး ေကာင္စီတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ားကို မည္သို႔အေရးယူေဆာင္႐ြက္မည္ကို တရားဝင္ေဆြးေႏြးရန္ လမ္းစေပၚေပါက္ၿပီျဖစ္သည္။[၃၁]

၂ဝဝ၆ ခုႏွစ္ ႏိုဝင္ဘာတြင္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာအလုပ္သမားအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ မွ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဆက္တိုက္က်ဴးလြန္ေဖာက္ဖ်က္ေနသည့္ စစ္တပ္မွ အဓမၼလုပ္အား ေပးခိုင္းမႈမ်ားအား အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာတရား႐ုံးခ်ဳပ္တြင္ တိုင္တန္းအေရးယူႏိုင္ရန္ ေၾကညာခဲ့သည္။[၃၂]

၂၀၁၀ ခုႏွစ္၊ ဩဂုတ္လ ၁၃ ရက္ေန႔တြင္ စစ္အစိုးရက ေ႐ြးေကာက္ပြဲကို ၂၀၁၀ ခုႏွစ္၊ ႏိုဝင္ဘာလ (၇) ရက္ေန႔တြင္ က်င္းပမည္ဟု ေၾကညာသည္။

ၿမိဳ႕ေတာ္မ်ားစာရင္း

ပထဝီဝင္

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ပထဝီဝင္

A clickable map of Burma/Myanmar exhibiting its first-level administrative divisions.ကခ်င္ျပည္နယ္ျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီးစစ္ကိုင္းၿမိဳ႕ကခ်င္ျပည္နယ္ဟားခါးၿမိဳ႕ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕ရခိုင္ျပည္နယ္စစ္ေတြၿမိဳ႕မေကြးတိုင္းေဒသႀကီးမေကြးၿမိဳ႕မႏၲေလးတိုင္းေဒသႀကီးမႏၲေလးၿမိဳ႕ကယားျပည္နယ္လြိဳင္ေကာ္ၿမိဳ႕ေနျပည္ေတာ္ ျပည္ေထာင္စုနယ္ေျမပဲခူးတိုင္းေဒသႀကီးပဲခူးၿမိဳ႕ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီးရန္ကုန္ၿမိဳ႕ဧရာဝတီတိုင္းေဒသႀကီးပုသိမ္ၿမိဳ႕ကယားျပည္နယ္ဘားအံၿမိဳ႕ေမာ္လၿမိဳင္ၿမိဳ႕မြန္ျပည္နယ္ထားဝယ္ၿမိဳ႕တနသၤာရီတိုင္းေဒသႀကီး
A clickable map of Burma/Myanmar exhibiting its first-level administrative divisions.

ေျမာက္ဘက္တြင္ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ဘက္တြင္ လာအိုႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ေတာင္ဘက္တြင္ ထိုင္းႏိုင္ငံ၊ အေနာက္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံ၊ အေနာက္ေျမာက္အရပ္တြင္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ၊ ေတာင္ဘက္တြင္ ကပၸလီပင္လယ္ႏွင့္ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္တို႔ျဖင့္ ထိစပ္လ်က္ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံနယ္နိမိတ္၏ သုံးပုံတစ္ပုံ ၁၉၃ဝ ကီလိုမီတာ (၁⁠၁၉၉ မိုင္) မွာ တစ္ဆက္တစ္စပ္တည္းေသာ ကမ္း႐ိုးတန္းအျဖစ္ ေတြ႕ရွိႏိုင္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အေရွ႕ေတာင္အာရွႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ေျမဧရိယာအားျဖင့္ ဒုတိယအႀကီးဆုံးႏိုင္ငံ ျဖစ္ၿပီး ကမ႓ာေပၚတြင္ အမွတ္စဥ္ ၄၀ ေျမာက္ ေျမဧရိယာအႀကီးဆုံး ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ ေခတ္သစ္ကာလအခ်ိန္မ်ားတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ကြဲျပားျခားနားေသာ လူဦးေရမွ ယင္း၏ ႏိုင္ငံေရး၊ သမိုင္းေၾကာင္းႏွင့္ လူသားရင္းျမစ္မ်ားအား အဓိကအခန္းက႑မ်ားမွ ေဖာ္ေဆာင္လ်က္ရွိသည္။ ၁၉⁠၉၂ ခုႏွစ္က အာဏာရယူခဲ့ေသာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီး သန္းေ႐ႊ ဦးေဆာင္သည့္ ႏိုင္ငံေတာ္ ေအးခ်မ္းသာယာေရးႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးေကာင္စီ၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ ရွိေနခဲ့သည္။ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္အထိ ၿဗိတိသွ်အင္ပါယာ ေအာက္တြင္ ရပ္တည္ခဲ့ေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ယေန႔အခ်ိန္အထိ လူမ်ိဳးေရးတင္းမာမႈႏွင့္ အာဏာသိမ္းရန္ ႀကိဳးစားအားထုတ္မႈမ်ားကို ဆက္လက္ရင္ဆိုင္ရလ်က္ရွိသည္။ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမ်ား၏ လႊမ္းမိုးမႈ နက္ရႈိင္းစြာခံေနရသည့္ ႏိုင္ငံ၏ ယဥ္ေက်းမႈတြင္ ထူးျခားသည့္ ဗုဒၶယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ တိုင္းရင္သားဓေလ့မ်ား ေရာေႏွာလ်က္ရွိသည္။

တည္ေနရာ

ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္သည္ အာရွတိုက္ အေရွ႕ေတာင္ပိုင္းတြင္တည္ရွိၿပီး ေျမာက္လတၱီတြဒ္ ၉ ဒီဂရီ ၃၂ မိနစ္မွ ၂၈ ဒီဂရီ ၃၁ မိနစ္အထိႏွင့္ အေရွ႕ေလာင္ဂ်ီတြဒ္ ၉၂ ဒီဂရီ ၁ဝ မိနစ္မွ ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၁၁ မိနစ္အထိ က်ယ္ဝန္းသည္။ အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမ်ားအျဖစ္ ေျမာက္ဘက္ႏွင့္ အေရွ႕ေျမာက္ဘက္တြင္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၊ အေရွ႕ဘက္ႏွင့္ အေရွ႕ေတာင္ဘက္တြင္ လာအိုႏိုင္ငံႏွင့္ ထိုင္းႏိုင္ငံ၊ အေနာက္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံ၊ အိႏၵိယႏိုင္ငံတို႔ႏွင့္ ဆက္စပ္လ်က္ရွိၿပီး ေတာင္ဘက္တြင္ ကပၸလီပင္လယ္ႏွင့္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ တည္ရွိသည္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေတာ္ကို အေရွ႕ေလာင္ဂ်ီတြဒ္ ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ္ မ်ဥ္းေၾကာင္းႏွင့္ ေျမာက္လတၱီတြဒ္ ၁၆ ဒီဂရီ ၄၅ မိနစ္မ်ဥ္းေၾကာင္းတို႔ ျဖတ္သန္းသြားၾကသည္။ အေရွ႕ေလာင္ဂ်ီတြဒ္ ၉၇ ဒီဂရီ မိနစ္ ၃ဝ မ်ဥ္းကို ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္မ်ဥ္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ထားရာ ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္သည္ ဂရင္းနစ္စံေတာ္ခ်ိန္ထက္ ၆ နာရီ မိနစ္ ၃ဝ ေစာသည္။

အက်ယ္အဝန္း

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ အက်ယ္အဝန္းမွာ ၂၆၁,၂⁠၂၈ စတုရန္းမိုင္ (၆၇၆,၅၇၈ စတုရန္းကီလိုမီတာ) ရွိသည္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွတိုက္တြင္ ဒုတိယအႀကီးဆုံးျဖစ္ၿပီး ေျမျပင္တဆက္တည္းအက်ယ္အဝန္းအရဆိုလွ်င္ အႀကီးဆုံးျဖစ္သည္။ ကမ႓ာတြင္ (ဇန္ဘီယာၿပီးလွ်င္) ၄၀ ခုေျမာက္ အႀကီးဆုံးတိုင္းျပည္ျဖစ္သည္။ အေမရိကန္ႏိုင္ငံရွိ တကၠဆက္ျပည္နယ္ထက္ အနည္းငယ္ေသးၿပီး အာဖဂန္နစၥတန္ႏိုင္ငံထက္ အနည္းငယ္ႀကီးမားသည္။ အေရွ႕ႏွင့္အေနာက္ ၅၈၂ မိုင္ (၉၃၆ ကီလိုမီတာ) က်ယ္ဝန္းၿပီး ေတာင္ႏွင့္ေျမာက္ ၁,၂၇၅ မိုင္ (၂,ဝ၅၁ ကီလိုမီတာ) ရွည္လ်ားသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ နယ္နိမိတ္အရွည္သည္ မိုင္ေပါင္း ၅,၂ဝဝ ခန႔္ရွိၿပီး အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္မိုင္ေပါင္း ၃,၈ဝ၈ မိုင္ ဆက္စပ္လ်က္ရွိရာတ႐ုတ္ျမန္မာ နယ္စပ္မွာ အရွည္လ်ားဆုံးျဖစ္ၿပီး ၂၁၈၅ ကီလိုမီတာ (၁,၃၅၇ မိုင္)၊[၃၃] ျမန္မာ-ထိုင္း ၁,၃၁၄ မိုင္၊ ျမန္မာအိႏၵိယ ၈၅၇ မိုင္၊ ျမန္မာ-ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ ၁၅၂ မိုင္ႏွင့္ ျမန္မာ-လာအို ၁၂၈ မိုင္ အသီးသီး ရွိၾကသည္။ ေရမိုင္နယ္နိမိတ္မွာ နတ္ျမစ္ဝမွ ေကာ့ေသာင္းအထိ အလ်ား ၁,၃၈၅ မိုင္ခန႔္ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ေတာင္ဘက္ႏွင့္ အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ႏွင့္ ကပၸလီပင္လယ္တို႔ တည္ရွိကာ ပင္လယ္ကမ္း႐ိုးတန္းမွာ ၁၉၃ဝ ကီလိုမီတာ (၁⁠၁၉၉ မိုင္) ရွည္လ်ားသည္။ ကမ္း႐ိုးတန္း၏အလ်ားမွာ ႏိုင္ငံပတ္ပတ္လည္ နယ္နိမိတ္တစ္ခုလုံး၏ သုံးပုံတစ္ပုံရွိသည္။ [၃၃]

ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္ကို အၾကမ္းအားျဖင့္ အေနာက္ဘက္ေတာင္တန္းႀကီးမ်ားေဒသ၊ အလယ္ပိုင္း ေျမနိမ့္ျမစ္ဝွမ္း လြင္ျပင္ေဒသ၊ အေရွ႕ဘက္ကုန္းျမင့္ေဒသဟူ၍ သုံးပိုင္းပိုင္းျခားႏိုင္သည္။ ဟိမဝႏၲာေတာင္တန္းသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ဆက္စပ္ေနၿပီး အေနာက္႐ိုးမေတာင္တန္းအျဖစ္ ေတာင္ဘက္သို႔ သြယ္တန္းလ်က္ရွိသည္။ အေနာက္႐ိုးမေတာင္တန္းေဒသ၏ ျမန္မာႏိုင္ငံေျမာက္စြန္းတြင္ရွိေသာ ခါကာဘိုရာဇီေတာင္မွာ ၅၈⁠၈၁ မီတာ (၁၉၂၉၅ ေပ) ျမင့္၍ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အျမင့္ဆုံးေတာင္ထိပ္ျဖစ္သည္။[၃၄] စာရာေမတိေတာင္ထိပ္သည္ ၁၂၅⁠၅၃ ေပျမင့္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ဟိမဝႏၲာေတာင္မႀကီး၏ ေျမာက္မွ ေတာင္သို႔ ျဖာဆင္းလာေသာ ေတာင္တန္းႀကီးသုံးခုရွိရာယင္းတို႔မွာ ရခိုင္႐ိုးမ၊ ပဲခူး႐ိုးမႏွင့္ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္တို႔ျဖစ္ၾကေလသည္။[၃၅] အေနာက္႐ိုးမေတာင္တန္းႀကီးသည္ အိႏၵိယႏိုင္ငံႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံတို႔ကို တံတိုင္းသဖြယ္ ကာဆီးထားလ်က္ရွိသည္။ အလယ္ပိုင္းျမစ္ဝွမ္း ေျမနိမ့္လြင္ျပင္ေဒသမ်ားတြင္ ဧရာဝတီျမစ္ဝွမ္းေဒသသည္ အက်ယ္ဆုံးျဖစ္၍ ပထမပိုင္းကို ျမစ္ဖ်ားမွ မႏၲေလးၿမိဳ႕အထိ၊ ဒုတိယပိုင္းကို မႏၲေလးမွ ျပည္ၿမိဳ႕အထိ၊ တတိယပိုင္းကို ျပည္ၿမိဳ႕မွ ျမစ္ဝအထိ ပိုင္းျခားေလ့လာေတြ႕ရွိႏိုင္သည္။ အလယ္ပိုင္းျမစ္ဝွမ္း ေျမနိမ့္လြင္ျပင္ေဒသတြင္ စစ္ေတာင္းျမစ္ဝွမ္းေဒသႏွင့္ ခ်င္းတြင္းျမစ္ဝွမ္းေဒသတို႔လည္း ပါဝင္သည္။ အလယ္ပိုင္းျမစ္ဝွမ္းေျမနိမ့္ေဒသ၌ ဇီးျဖဴေတာင္တန္း၊ မင္းဝံေတာင္တန္း၊ မွန္ကင္းေတာင္တန္းႏွင့္ ဂန႔္ေဂါေတာင္တန္းစသည့္ ေတာင္တန္းငယ္မ်ား တည္ရွိသည္။ ထိုေဒသ၌ ပဲခူး႐ိုးမေတာင္တန္းသည္ ေျမာက္မွေတာင္သို႔ တြန႔္ေခါက္သြယ္တန္းလ်က္ ရွိသည္။ အေရွ႕ဘက္ ကုန္းျမင့္ေဒသမွာ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္ေဒသျဖစ္၍ ပ်မ္းမွ် ေပေပါင္း ၃ဝ⁠ဝဝ မွ ၄ဝ⁠ဝဝ အထိ ျမင့္သည္။ ကုန္းျပင္ျမင့္ဆိုေသာ္လည္း ညီညာေနျခင္းမဟုတ္ဘဲ ျမင့္ေမာက္ေသာ ေတာင္တန္းႀကီးမ်ားရွိၿပီး သံလြင္ျမစ္သည္ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္ေဒသမွ တနသၤာရီကမ္းေျမာင္ေျမာက္ပိုင္း ေျမညီလြင္ျပင္သို႔ စီးဆင္းသည္။ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္၌ ျမစ္ဖ်ားခံေသာ ေ႐ႊလီ၊ ျမစ္ငယ္၊ ေဇာ္ဂ်ီႏွင့္ ပန္းေလာင္ျမစ္တို႔သည္ ဧရာဝတီျမစ္ထဲသို႔ စီးဝင္ၾကသည္။ ဧရာဝတီျမစ္သည္ ျမန္မာ့ အရွည္ဆုံးျမစ္ျဖစ္ၿပီး ၂၁၇ဝ ကီလိုမီတာ (၁၃၄၈ မိုင္‌) နီးပါးရွည္လ်ားၿပီး မုတၱမပင္လယ္ေကြ႕အတြင္းသို႔ စီးဝင္သြားသည္။ ေတာင္စဥ္ေတာင္တန္းႀကီးအၾကားတြင္ ေျမဩဇာေကာင္းမြန္ေသာ လြင္ျပင္က်ယ္ႀကီးမ်ား တည္ရွိေလသည္။[၃၅] ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ လူဦးေရအမ်ားစုမွာ ရခိုင္႐ိုးမေတာင္တန္းႏွင့္ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္ၾကားတြင္ ရွိသည့္ ဧရာဝတီျမစ္ဝွမ္းေဒသတေလွ်ာက္ ေနထိုင္ၾကသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ စီးပြားေရးတိုးတက္မႈႏႈန္းေႏွးေကြးျခင္းသည္ ၎၏ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ေဂဟစနစ္တို႔အား ထိန္းသိမ္းေပးရာေရာက္ခဲ့သည္။[၃၆] သစ္ေတာအုပ္ႀကီးမ်ား ထူထပ္သိပ္သည္းသည့္ အၿမဲစိမ္းသစ္ေတာမ်ားႏွင့္ ကြၽန္းေတာႀကီးမ်ားသည္ ေအာက္ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ၄၉ ရာခိုင္ႏႈန္း ‌ေက်ာ္ေသာ ဧရိယာကို ဖုံးလႊမ္းလ်က္ရွိသည္။ ဤေဒသတြင္ အေလ့က်ေပါက္ေရာက္ေသာ အပင္မ်ားတြင္ ၾကက္ေပါင္ေစးပင္၊ ရွားပင္၊ ပ်ဥ္းကတိုးပင္၊ လမုေတာ၊ အုန္းပင္ႏွင့္ ကြမ္းသီးပင္မ်ား ပါဝင္ေလသည္။ ေျမာက္ဘက္ကုန္းျမင့္ေဒသမ်ားတြင္ ဝက္သစ္ခ်ပင္၊ ထင္းရႉးပင္၊ ဇလပ္ပင္မ်ိဳးစုံတို႔ေပါက္ေရာက္ၾကသည္။ ကမ္း႐ိုးတန္း တစ္ေလွ်ာက္တြင္လည္း အပူပိုင္းေဒသသစ္သီးဝလံမ်ိဳးစုံေပါက္ေရာက္ၾကသည္။[၃၆] မိုးနည္းရပ္ဝန္းေဒသတြင္မူ အပင္မ်ားမွာ ႀကဲၿပီးလွီၾကသည္။

သားရဲတိရစၧာန္မ်ား

ေတာင္တြင္းသားရဲတိရစၧာန္မ်ားအနက္ က်ားႏွင့္ က်ားသစ္တို႔သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေတြ႕ရတတ္ေလ့ရွိသည္။ အထက္ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ႀကံ့၊ ကြၽဲ႐ိုင္း၊ ေတာဝက္၊ သမင္၊ ဒရယ္ႏွင့္ ဆင္မ်ားကို ေတြ႕ႏိုင္ၿပီး ဆင္မ်ားကို ယဥ္ေအာင္ေမြးယူ၍ သစ္လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ခိုင္းေစအသုံးခ်ၾကသည္။ ေသးငယ္ေသာ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားမွာလည္း ေပါမ်ားလွၿပီး ေမ်ာက္လႊဲေက်ာ္ႏွင့္ ေမ်ာက္မ်ားမွအစ ရႉးပ်ံႏွင့္ ႀကံ့သူေတာ္မ်ားအဆုံး ေတြ႕ျမင္ရသည္။ ငွက္မ်ိဳးစုစုေပါင္း ၈၀⁠၀ ေက်ာ္ခန႔္တြင္ ၾကက္တူေ႐ြး၊ ရစ္၊ ဥေဒါင္း၊ က်ီးကန္း၊ ငဟစ္ႏွင့္ စပါးခင္းငွက္မ်ား ပါဝင္သည္။ တြားသြားသတၱဝါတြင္မူ မိေခ်ာင္း၊ ေတာက္တဲ့၊ ‌ေႁမြေဟာက္၊ စပါးႀကီးေႁမြႏွင့္ လိပ္တို႔ကို ပါေတြ႕ရွိႏိုင္သည္။ ေရခ်ိဳငါးမ်ိဳးစုေပါင္း ရာႏွင့္ခ်ီ၍ ေတြ႕ျမင္ရၿပီး လြန္စြာမွ ေပါမ်ားကာ အေရးပါသည့္ အစာအဟာရ ရင္းျမစ္လည္း ျဖစ္သည္။[၃၇]

ရာသီဥတု

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ မ်ားေသာအားျဖင့္ ဥတၱရယဥ္စြန္းတန္းႏွင့္ အီေကြတာအၾကားတြင္ က်ေရာက္တည္ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အာရွေဒသ၏ မွတ္သုံရပ္ဝန္းေဒသတြင္ က်ေရာက္ၿပီး ၎၏ ကမ္း႐ိုးတန္းေဒသမ်ားရရွိေသာ မိုးေရခ်ိန္မွာ ႏွစ္စဥ္ ၅ဝ⁠ဝဝ မမ (၁၉၇ လက္မ) ရွိသည္။ ျမစ္ဝကြၽန္းေပၚေဒသတြင္ ႏွစ္စဥ္မိုးေရခ်ိန္မွာ ၂၅ဝဝ မမ (၉၈ လက္မ) ျဖစ္ၿပီး၊ ျမန္မာႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိေသာ မိုးနည္းရပ္ဝန္းေဒသတြင္ ႏွစ္စဥ္မိုးေရခ်ိန္ ၁၀⁠၀၀ မမ (၃၉ လက္မ) ထက္နည္းေလသည္။ ေျမာက္ဘက္ေဒသမ်ားသည္ အေအးဆုံးျဖစ္ၿပီး ပ်မ္းမွ်အပူအခ်ိန္ ၂၁ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္ (၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္) ရွိေလသည္။ ကမ္း႐ိုးတန္းႏွင့္ ျမစ္ဝကြၽန္းေပၚေဒသမ်ား၏ ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္မွာ ၃၂ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္ (၉ဝ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္) ရွိေလသည္။[၃၅]

အၾကမ္းအားျဖင့္ ေႏြ၊ မိုး၊ ေဆာင္း ဟူ၍ သုံးရာသီ ပိုင္းျခားထားသည္။ မတ္လမွ ေမလလယ္အထိ ေႏြဥတု၊ ေမလလယ္မွ ေအာက္တိုဘာလကုန္အထိ မိုးဥတုႏွင့္ ႏိုဝင္ဘာလမွ ေဖေဖာ္ဝါရီလကုန္အထိ ေဆာင္းဥတုဟု သတ္မွတ္သည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အပူပိုင္းမုတ္သုံရာသီဥတု ရွိေသာ္လည္း ေျမမ်က္ႏွာျပင္အေနအထား ကြဲျပားျခားနားမႈေၾကာင့္ တစ္ေနရာႏွင့္တစ္ေနရာ ရာသီဥတု ကြဲျပားသြားသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္းတြင္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ စုစုေပါင္း မိုးေရခ်ိန္လက္မ ၄ဝ ေအာက္သာရရွိၿပီး ရခိုင္ကမ္း႐ိုးတန္းႏွင့္ တနသၤာရီကမ္း႐ိုးတန္းတစ္ေလွ်ာက္တြင္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ မိုးေရခ်ိန္ လက္မ ၂ဝဝ ခန႔္ရရွိသည္။

ေႏြဥတုျဖစ္ေသာ မတ္လႏွင့္ဧၿပီလမ်ားတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ အလယ္ပိုင္းေဒသ၌ ပ်မ္းမွ်အျမင့္ဆုံး အပူခ်ိန္မွာ ၁⁠၁ဝ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္ (၄၃ ဒသမ ၃ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္) အထက္ျဖစ္၍ ျမန္မာႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္းတြင္ ၉၇ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္ (၃၆ ဒသမ ၁ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္) ခန႔္ႏွင့္ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္တြင္ ၈၅ မွ ၉၅ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္ (စင္တီဂရိတ္ ၂၉ ဒသမ ၄ ႏွင့္ ၃၅ ဒီဂရီ) အတြင္းရွိသည္။ ၿမိဳ႕မ်ား၏ တည္ေနရာႏွင့္ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ အနိမ့္အျမင့္ကိုလိုက္၍ အပူခ်ိန္ကြာျခားသည္။ အပူခ်ိန္ျမင့္လြန္းျခင္း၊ နိမ့္က်လြန္းျခင္းမ်ား မရွိေပ။ တိုက္ခတ္ေသာ ေလေၾကာင္းႏွင့္ ေလဖိအားအေျခအေနမ်ားေၾကာင့္ မိုး႐ြာသြန္းမႈျဖစ္ေပၚေစသည္။ အခ်ိဳ႕ႏွစ္မ်ားတြင္ မုန္တိုင္းျပင္းထန္စြာ က်ေရာက္သျဖင့္ ကမ္း႐ိုးတန္းေဒသမ်ားတြင္ ရံဖန္ရံခါမုန္တိုင္းဒဏ္ခံရသည္။ ျမန္မာ့သမိုင္းတစ္ေလွ်ာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ေပၚေပါက္ႀကဳံေတြ႕ခဲ့ရေသာ သဘာဝေဘးအႏၲရာယ္မ်ားတြင္ အဆိုး႐ြား၊ အၾကမ္းတမ္းဆုံးေသာ နာဂစ္ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းဒဏ္ကို ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ၂ဝ⁠ဝ၈ ခုႏွစ္ ေမလ ၂ရက္ေန႔၌ ႀကဳံေတြ႕ခဲ့ရသည္။ ရာသီဥတုမွန္ကန္မွ်တမႈကို အေထာက္အကူျပဳေစရန္အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံအလယ္ပိုင္းေဒသ စိမ္းလန္းစိုျပည္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို ႏိုင္ငံေတာ္က ဦးစားေပး အေကာင္အထည္ေဖာ္လ်က္ရွိသည္။

တိုင္းေဒသႀကီးႏွင့္ျပည္နယ္မ်ား

ျမန္မာျပည္သည္ တိုင္းေဒသႀကီး ၇ ခု ႏွင့္ ျပည္နယ္ ၇ ခု ရွိသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ျပည္နယ္ ခုႏွစ္ျပည္နယ္ႏွင့္ တိုင္းေဒသႀကီး ခုႏွစ္တိုင္းတို႔ျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းတည္ေထာင္ထားသည္။[၃၈] တိုင္းေဒသႀကီးမ်ားတြင္ ဗမာမ်ား အဓိကေနထိုင္ၾကၿပီး ျပည္နယ္မ်ားတြင္ မ်ိဳးႏြယ္စုတိုင္းရင္သားမ်ား ေနထိုင္ၾကသည္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအရၿမိဳ႕နယ္၊ ရပ္ကြက္ႏွင့္ ေက်း႐ြာမ်ားအျဖစ္ ထပ္မံခြဲထားသည္။ အဓိကၿမိဳ႕ႀကီးမ်ား အားခ႐ိုင္ႏွင့္ ၿမိဳ႕နယ္မ်ားအျဖစ္ ထပ္မံခြဲထားသည္။

တိုင္းေဒသႀကီး၊ ျပည္နယ္၊ ခ႐ိုင္၊ ၿမိဳ႕နယ္စသည္တို႔ ခြဲျခားထားပုံ

စဥ္တိုင္းေဒသႀကီး/ျပည္နယ္ခ႐ိုင္ၿမိဳ႕နယ္ၿမိဳ႕ရပ္ကြက္ေက်း႐ြာအုပ္စုေက်း႐ြာ
၁ကခ်င္ျပည္နယ္၄၁၈၉၁၄၃၅၉၇၂၅၈၃
၂ကယားျပည္နယ္၂၇၁၃၁၇၉၆၂၀
၃ကရင္ျပည္နယ္၄၇၆၇၄၃၇၄၂၁၆၁
၄ခ်င္းျပည္နယ္၃၉၄၃၇၄၇၁၁၃၅၂
၅မြန္ျပည္နယ္၂၁၀၂၈၀၃၈၃၁၂၀၀
၆ရခိုင္ျပည္နယ္၄၁၇၃၁၃၃၁၀၄၀၃၈၆၀
၇ရွမ္းျပည္နယ္၁၃၅၅၂၀၄၃၂၁၆၂၉၁၅၃၈၇
၈ပဲခူးတိုင္းေဒသႀကီး၄၂၈-၂၅၄၁၄၂၃၆၄၅၂
၉စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး၈၃၇၃၁၈၇၁၇၆၈၆၀၈၇
၁၀တနသၤာရီတိုင္းေဒသႀကီး၃၁၀၆၈၃၂၆၄၁၂၃၀
၁၁မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး၅၂၅၁၁၆၃၁၅၄၁၄၇⁠၇၁
၁၂မႏၲေလးတိုင္းေဒသႀကီး၈၃၆၂၂၉၇၁၅၉၇၅၄၂၄
၁၃ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး၄၄၅၁၇၄၂၆၂၀၂၀၈၉
၁၄ဧရာဝတီတိုင္းေဒသႀကီး၆၂၆၇၂၃၅၁၉၁၂၁⁠၁၇၀၁
စုစုေပါင္း၇၀၃⁠၃၀၆၄၂၈၉၁၁၃၆၉၈၆၄၉၁၇

[၃၉]

ႏိုင္ငံေရးႏွင့္ အစိုးရ

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ႏိုင္ငံေရး

၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒအရ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ျပည္ေထာင္စု သီးျခားလႊတ္ေတာ္ သမၼတႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ ၂၀၂၁ ေဖေဖာ္ဝါရီလတြင္ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီး မင္းေအာင္လႈိင္သည္ ၂၀၂၀ ခုႏွစ္ေ႐ြးေကာက္ပြဲ၌ မဲစာရင္းမသမာမႈမ်ားရွိသည္ဟု စြပ္စြဲခဲ့ရာႏိုင္ငံေတာ္အာဏာကို သိမ္းယူခဲ့သည္။ ဒုတိယသမၼတဦးျမင့္ေဆြကို ယာယီသမၼတအျဖစ္ထားရွိခဲ့ၿပီး ၂၀၂၁ ဩဂုတ္တြင္ မိမိကိုယ္ကို ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္အျဖစ္ ခန႔္အပ္ခဲ့သည္။[၄၀] ထိုသို႔အာဏာသိမ္း၍ ဖြဲ႕စည္းထားေသာစစ္အစိုးရကို ဆန႔္က်င္ရန္အတြက္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ ေ႐ြးေကာက္ခံခဲ့ရေသာ လႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ားႏွင့္ တိုင္းရင္းသားအဖြဲ႕မ်ားက အမ်ိဳးသားညီၫြတ္ေရးအစိုးရကို စင္ၿပိဳင္အစိုးရအျဖစ္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၾကသည္။ အမ်ိဳးသားညီၫြတ္ေရးအစိုးရတြင္ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတ ဦးဝင္းျမင့္၊ ဒုတိယသမၼတ ဒူဝါလရွီးလ၊ ႏိုင္ငံေတာ္၏ အတိုင္ပင္ခံပုဂၢိဳလ္ ေအာင္ဆန္းစုၾကည္ႏွင့္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ မန္းဝင္းခိုင္သန္းတို႔က ဦးေဆာင္လ်က္ရွိၾကသည္။[၄၁]

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒကို စစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားက ေရးဆြဲခဲ့သည့္အေလ်ာက္ ဥပေဒျပဳလႊတ္ေတာ္ေနရာမ်ား၏ ၂၅ ရာခိုင္ႏႈန္းကိုသာမက အျခားအေရးပါသည့္ ဌာနေနရာမ်ားကိုလည္း တပ္မေတာ္ကရယူထားသည္။

ႏိုင္ငံေရးယဥ္ေက်းမႈ

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အဓိကပါတီႀကီးမ်ားမွာ အမ်ိဳးသား ဒီမိုကေရစီ အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ႏွင့္ ရွမ္းအမ်ိဳးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ တို႔ျဖစ္ၾကသည္။ ယင္းတို႔၏လႈပ္ရွားမႈမ်ားကိုမူ စစ္တပ္မွ တင္းက်ပ္စြာ ခ်ဳပ္ကိုင္ထားသည္။ အျခား တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုမ်ားအား ကိုယ္စားျပဳေသာ ပါတီငယ္မ်ားလည္းရွိသည္။ ႏိုင္ငံေရး အတိုက္အခံျပဳလုပ္ျခင္းကို ခြင့္ျပဳျခင္းမရွိသေလာက္ျဖစ္ၿပီး ပါတီမ်ားစြာမွာ တရားမဝင္အသင္း အျဖစ္ေၾကညာထားျခင္ခံရသည္။ [၄၂]

လူ႔အခြင့္အေရးေစာင့္ၾကည့္ေရးအဖြဲ႕ (Human Rights Watch) ႏွင့္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာေရး အဖြဲ႕ (Amnesty International) အပါအဝင္ အခ်ိဳ႕အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အဆိုအ‌ရ စစ္အစိုးရ၏ လူ႔အခြင့္အေရးမွတ္တမ္းမ်ားမွာ လြန္စြာဆိုးဝါးေၾကာင္းသိရွိရသည္။ [၄၃][၄၄] လြတ္လပ္သည့္ တရားစီရင္ခြင့္မရွိသည့္အျပင္ စစ္အစိုးရအား ဆန႔္က်င္သည့္ ႏိုင္ငံေရးအတိုက္အခံမွန္သမွ်အားလည္း ခြင့္မျပဳေခ်။ အင္တာနက္အသုံးအျပဳမႈမွာလည္း မ်ားစြာကန႔္သတ္ထားၿပီး ျပည္သူမ်ားဝင္ေရာက္ၾကည့္ရႈ ႏိုင္သည့္ ဝက္ဘ္စာမ်က္ႏွာမ်ား အထူးသျဖင့္ ႏိုင္ငံေရးအတိုက္အခံႏွင့္ ဒီမိုကေရစီအေရး ဝက္ဘ္စာမ်က္ႏွာမ်ားအား ျပည္သူတို႔ ဝင္‌ေရာက္ၾကည့္ရႈႏိုင္မႈကို ကန႔္သတ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္ထားသည္။[၄၅][၄၆] အဓမၼလုပ္အားေပးေစမႈ၊ လူကုန္ကူးျခင္းႏွင့္ ကေလးအလုပ္သမားကိစၥမ်ားမွာ ေန႔စဥ္ျဖစ္ပ်က္လ်က္ရွိၿပီး ႏိုင္ငံေရးဆန႔္က်င္မႈမွန္သမွ်ကို ခြင့္မျပဳေခ်။[၄၇]

၁၉၈၈ ခုႏွစ္တြင္ တပ္မေတာ္သည္ စီးပြားေရးခြၽတ္ၿခဳံက်မႈႏွင့္ ႏိုင္ငံေရးဖိႏွိပ္မႈမ်ားအား ဆႏၵျပသည္ကို ရက္စက္ၾကမ္း ၾကဳတ္စြာ ႏွိမ္နင္းခဲ့သည္။ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ ဩဂုတ္ ၈ ရက္၊ ရွစ္ေလးလုံးအေရးေတာ္ပုံဟု လူသိမ်ားသည့္ေန႔တြင္ ဆႏၵျပသူျပည္သူမ်ားအား ပစ္ခတ္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းဆႏၵျပမႈမ်ားက ၁၉၉၀ ျပည့္ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားအား လမ္းပြင့္ေစခဲ့သည္။ ရလဒ္မ်ားကိုမူ စစ္အစိုးရက အသိအမွတ္မျပဳခဲ့ေခ်။ အမ်ိဳးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႕ခ်ဳပ္သည္ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္၏ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္ မဲအားလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းႏွင့္ လႊတ္ေတာ္အမတ္ေနရာ ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေက်ာ္အား ႏွစ္သုံးဆယ္အတြင္း ပထမဆုံးအႀကိမ္က်င္းပခဲ့သည့္ ၁၉⁠၉၀ ျပည့္ႏွစ္ ေ႐ြးခ်ယ္တင္‌ေျမာက္ပြဲတြင္ အႏိုင္ရရွိခဲ့သည္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ဒီမိုကေရစီစနစ္ ျပန္လည္ထြန္းကားေရး ေဆာင္႐ြက္ခ်က္မ်ားေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတကာ၏ အားေပးေထာက္ခံမႈကို ရရွိခဲ့ၿပီး ၁၉⁠၉၁ ခုႏွစ္တြင္ ႏိုဘယ္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆုကို ဆြတ္ခူးခဲ့သည္။ သူမသည္ အႀကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေနအိမ္တြင္ အက်ယ္ခ်ဳပ္က်ခံခဲ့ရသည္။ ကုလသမဂၢအေထြေထြအတြင္းေရးမႉးခ်ဳပ္ ကိုဖီအန္နန္မွ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီးသန္းေ႐ႊထံ တိုက္႐ိုက္ ေတာင္းဆိုျခင္းျပဳခဲ့ေသာ္လည္း ၂၀⁠၀၆ ခုႏွစ္ ေမ ၂၇ ရက္တြင္ စစ္အစိုးရက ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္အား အိမ္တြင္းအက်ယ္ခ်ဳပ္ျခင္းကို ေနာက္တစ္ႏွစ္ထပ္မံတိုးလိုက္သည္။ ၁၉၇၅ခုႏွစ္ႏိုင္ငံကာကြယ္ေရးဥပေဒအရ ႏိုင္ငံေတာ္၏ တရားဝင္လုပ္ပိုင္ခြင့္ျဖင့္ ခြင့္ျပဳထားျခင္းကိုက်င့္သုံးခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။[၄၈][၄၉] စစ္အစိုးရသည္ ႏိုင္ငံတကာ မ်က္ႏွာစာတြင္ ဝိုင္းပယ္ျခင္းတိုးျမင့္၍ခံေနရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ လက္ရွိအ‌ေျခအေနကို ၂၀⁠၀၆-ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလတြင္ ပထမဆုံးအႀကိမ္ကုလသမဂၢတြင္ အလြတ္သေဘာေဆြးေႏြးရန္တင္သြင္းခဲ့ၾကသည္။ ၂ဝ⁠ဝ၆-ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလတြင္ လုံၿခဳံေရးေကာင္စီဝင္ ၁၅ ႏိုင္ငံအနက္ ၁၀ ႏိုင္ငံတို႔က ျမန္မာျပည္အေရးကို ေကာင္စီ၏ တရားဝင္အဂ်င္ဒါတြင္ လက္ခံရန္ဆုံးျဖတ္ခဲ့ၾကသည္။[၅၀] အာဆီယံသည္လည္း ျမန္မာအစိုးရႏွင့္ ပတ္သက္၍ မ်ားစြာစိတ္အေႏွာင့္ယွက္ျဖစ္ခဲ့ရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ဒီမိုကေရစီကိစၥကို ကိုင္တြယ္ဆုံးျဖတ္ရန္ အာဆီယံႏိုင္ငံေရး ပါလီမန္တြင္း ေကာ္မတီတစ္ရပ္ကို ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၾကသည္။[၅၁] တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကဲ့သို႔ေသာ အဓိကႏိုင္ငံႀကီးက ေထာက္ခံအားေပးေနသ၍ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ သိသာထင္ရွားေသာ ေျပာင္းလဲမႈျဖစ္ေပၚရန္ အလားအလာနည္းပါးလ်က္ရွိသည္။[၅၂][၅၃]

ႏိုင္ငံျခားဆက္ဆံေရးႏွင့္စစ္ေရးကိစၥမ်ား

အေမရိကန္ ႏိုင္ငံျခားေရးဝန္ႀကီး ဟီလာရီကလင္တန္ႏွင့္ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ အထူးသျဖင့္ အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ ဆက္ဆံေရးမွာ တင္းမာလ်က္ရွိေသာ အေျခအေနမွ ယခု ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာႏိုင္ငံ အျဖစ္ ဒီမိုကေရစီစနစ္သို႔ အသြင္ကူးေျပာင္း လာေသာအခါ ယခင္ကထက္ ဆက္ဆံေရး အဆင္ေျပလာၿပီျဖစ္သည္။ အေမရိကန္ႏိုင္ငံသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံအား က်ယ္ျပန႔္ေသာ ပိတ္ဆို႔ဒဏ္ခတ္မႈမ်ားကို ၁၉၈၈ ခုႏွစ္အေရးေတာ္ပုံအၿပီးႏွင့္ ၁၉⁠၉၀ ျပည့္ေ႐ြးေကာင္ပြဲမ်ားအၿပီးတြင္ က်င့္သုံးခဲ့ေသာ္လည္း ယခုအခါ ဒဏ္ခတ္ပိတ္ဆို႔မႈမ်ားကို ေျဖေလွ်ာ့လာေနၿပီျဖစ္သည္။[၅၄] အလားတူပင္ ဥေရာပသမဂၢ (အီးယူ) သည္လည္း ပိတ္ဆို႔မႈတြင္ လက္နက္ေရာင္းခ်ျခင္း ပိတ္ဆို႔မႈ၊ ကုန္သြယ္မႈဆိုင္ရာ အခြင့္အေရးပိတ္ဆို႔မႈႏွင့္ အတူလူသားခ်င္းစာနာ ေထာင္ထားမႈကူညီပံ့ပိုးမႈမွ လြဲ၍ အျခားကူညီေထာက္ပံ့မႈအားလုံးကို ပိတ္ဆို႔ထားရွိခဲ့ေသာ္လည္း ယခုအခါ လက္နက္ေရာင္းခ်ျခင္းမွလြဲ၍ အျခားပိတ္ဆို႔မႈ အမ်ားအျပားကို ဖြင့္လွစ္ေပးခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။[၅၅] အေမရိကန္ႏွင့္ ဥေရာပအစိုးရတို႔၏ ပိတ္ဆို႔မႈမ်ား၊ သပိတ္ေမွာက္မႈႏွင့္ ျမန္မာဒီမိုကေရစီအေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ားအား ပံ့ပိုးေပးၾကသည့္အဖြဲ႕မ်ား၏ တိုက္႐ိုက္ဖိအားေပးမႈမ်ားေၾကာင့္ အေမရိကန္ႏွင့္ ဥေရာပကုမၸဏီမ်ား ျမန္မာႏိုင္ငံမွ ထြက္ခြာသြားခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ဟာကြက္ ေပ်ာ့ကြက္မ်ား ေၾကာင့္ အေနာက္ႏိုင္ငံ ကုမၸဏီအခ်ိဳ႕ က်န္ရွိေသးလ်က္ရွိသည္။ သို႔ေသာ္ အာရွကုမၸဏီမ်ားကမူ သဘာဝသယံဇာတထုတ္လုပ္မႈလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ရင္းႏွီးျမႇပ္ႏွံမူအသစ္မ်ားပါ ထပ္ပံတိုးခ်ဲ႕ၾကၿပီး ဆက္လက္၍ လုပ္ငန္းမ်ားလုပ္ကိုင္ၾကရန္ သာမန္အားျဖင့္ ဆႏၵရွိၾကဆဲျဖစ္သည္။ ျပင္သစ္ေရနံကုမၸဏီတိုတယ္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံအား အားယူမွ ပိတ္ဆို႔သည့္ၾကားထဲက ျမန္မာျပည္ႏွင့္ ထိုင္းႏိုင္ငံကို သြယ္တန္းထားေသာ ရတနာဓာတ္ေငြ႕ပိုက္လိုင္းကို ေအာင္ျမင္စြာ လည္ပတ္ေစႏိုင္ခဲ့သည္။ တိုတယ္ကုမၸဏီသည္ ယခုအခါတြင္ ဘယ္လ္ဂ်ီယံႏွင့္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတရား႐ုံးမ်ားတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ရတနာဓာတ္ေငြ႕ပိုက္လိုင္းတည္ေဆာက္စဥ္အခါက ျမန္မာအရပ္သားမ်ားအား အဓမၼအသုံးခ်ခဲ့သည္ကို မသိက်ိဳးကြၽန္ ျပဳလုပ္ခဲ့မႈမ်ား ေၾကာင့္ အမႈရင္ဆိုင္ရလ်က္ရွိသည္။ နားလည္တတ္သူမ်ားက ပိုက္လိုင္းတစ္ေလွ်ာက္က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳး ေဖာက္မႈမ်ားသည္ တပ္မေတာ္မွ လုပ္ငန္းအေကာင္အထည္ေဖာ္ရာတြင္ ကူညီပံ့ပိုးခဲ့ၿပီး တိုတယ္ကုမၸဏီႏွင့္ ယင္း၏ လုပ္ငန္း ေဆာင္႐ြက္ရာတြင္ အေမရိကန္အက်ိဳးတူလုပ္ငန္း ေဆာင္႐ြက္ဘက္ ခ်က္ဗ႐ြန္ကုမၸဏီတို႔၌ တိုက္႐ိုက္တာဝန္ရွိသည္ဟု ဆိုသည္။ ခ်ယ္ဗ႐ြန္မွ မဝယ္ယူမီ ေရွ႕က ယူႏိုကယ္ကုမၸဏီသည္လည္း ေဒၚလာ သန္းႏွင့္ ခ်ီ၍ေလ်ာ္ေၾကးေပးခဲ့ရၿပီး ျဖစ္သည္။[၅၆] အေမရိကန္ဦးေဆာင္သည့္ ဒဏ္ခတ္အေရးယူမႈမ်ားသည္ စစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင့္ အရပ္သားမ်ား မည္သူ႔အား ထိခိုက္သည္ ဆိုသည္မွာ အျငင္းပြားစရာမလိုပဲ ထင္သာျမင္သာရွိလွသည္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ပိတ္ဆို႔အေရးယူမႈေၾကာင့္ ယခင္စစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားမွာ ထိခိုက္မႈမရွိသည့္အျပင္ ခ်မ္းသာၿမဲျဖစ္ၿပီး၊ ပိတ္ဆို႔ အေရးယူမႈေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္သူလူထုႀကီးသာ ဆင္းရဲက်ပ္တည္းလ်က္ရွိၿပီး အလုပ္အကိုင္ႏွင့္ လခေကာင္း⁠ေကာင္းရေသာ ျပည္ပႏိုင္ငံမ်ားသို႔သာ သြားေရာက္အလုပ္လုပ္ကိုင္လ်က္ရွိၾကသည္။

၂၀၁၀ ခုႏွစ္ ဒီမိုကေရစီ အရပ္သားအစိုးရတက္လာၿပီးေနာက္ပိုင္း ႏိုင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးပိုမိုေကာင္းမြန္လာခဲ့သည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တြင္ ပထမဦးဆုံး အာဆီယံ ဥကၠ႒ ရာထူးကို လႊဲယူႏိုင္ခဲ့ၿပီး ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ ေမလႏွင့္ ႏိုဝင္ဘာလမ်ားတြင္ အာဆီယံထိပ္သီးအစည္းအေဝးပြဲမ်ားကို ေအာင္ျမင္စြာ အိမ္ရွင္ႏိုင္ငံအျဖစ္ လက္ခံက်င္းပႏိုင္ခဲ့သည္။

စစ္တပ္

ျမန္မာစစ္တပ္ကို တပ္မေတာ္ဟု သိရွိၾကၿပီး ျမန္မာ့ၾကည္းတပ္တြင္ စစ္သည္အင္အား ၄၉၂,၀⁠၀၀ ေက်ာ္ရွိသည္‌။[၃၃] ျမန္မာတပ္မေတာ္တြင္ တပ္မေတာ္ (ၾကည္း)၊ တပ္မေတာ္ (ေရ)၊ တပ္မေတာ္ (ေလ) တပ္ဖြဲ႕မ်ားပါဝင္ၾကသည္။[၃၃] ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ၎၏ တပ္သားအေရအတြက္အရ ကမ႓ာ့အဆင့္ ၁၂ တြင္ ရွိသည္။[၅၇] စစ္တပ္သည္ တိုင္းျပည္တြင္ အထူးပင္ အ‌ရွိန္အဝါႀကီးမားသည္‌။ ႏိုင္ငံေတာ္၏ ကာကြယ္ေရးဝန္ႀကီးဌာန၊ ျပည္ထဲေရး ဝန္ႀကီးဌာန ႏွင့္ နယ္စပ္ေရးရာ ဝန္ႀကီးဌာန တို႔ကို တပ္မေတာ္ ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္ မွ ခန႔္ထားရသည္။ [၅၈] ျမန္မာ့စစ္အသုံးစရိတ္မွာ ၂၀၁၂−၂၀၁၃ ဘ႑ာေရးႏွစ္အတြက္ ၁၄.၄ ရာခိုင္ႏႈန္း ျဖစ္သည္။[၅၉]

စီးပြားေရး

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ စီးပြားေရး

ႏိုင္ငံျခားခရီးသည္မ်ား ဝယ္ယူႏိုင္ရန္ မႏၲေလးရွိ souvenir ဆိုင္အခ်ိဳ႕တြင္ တင္ထားသည့္ ပိုးဖ်င္အက်ႌမ်ား

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ကမ႓ာေပၚတြင္ အဆင္းရဲဆုံးႏိုင္ငံမ်ားစာရင္းဝင္ ႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္သည္။ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားစြာစီးပြားဆုတ္ယုတ္မႈ၊ စီမံခန႔္ခြဲမႈ မွားယြင္းျခင္းႏွင့္ စီးပြားေရးအရ၊ ႏိုင္ငံေရးအရ တားဆီးပိတ္ဆို႔မႈဒဏ္ ခံေနရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဂ်ီဒီပီတိုးတက္ႏႈန္း (GDP) မွာ ႏွစ္စဥ္ ၂.၉ ရာခိုင္းႏႈန္းသာရွိသည္။[၃၃] မဟာမဲေခါင္ျမစ္ဝွမ္း ေဒသခြဲႏိုင္ငံမ်ားတြင္ တိုးတက္မႈ အနိမ့္ဆုံးျဖစ္သည္။

၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ ပါလီမန္ဒီမိုကေရစီအစိုးရကို ဖြဲ႕စည္းၿပီးေနာက္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးႏုသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံကို သာယာဝေျပာသည့္ ျပည္ေတာ္သာႏိုင္ငံေတာ္အျဖစ္ ထူေထာင္ရန္ အားထုတ္ခဲ့သည္။ ဦးႏု အစိုးရသည္ ႏွစ္⁠ႏွစ္တာ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးမႈစီမံကိန္းကို ခ်မွတ္ေဆာင္႐ြက္ခဲ့ေသာ္လည္း မေအာင္ျမင္ခဲ့ေခ်။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေနဝင္းဦးေဆာင္သည့္ စစ္အစိုးရက ၁၉၆၂ ခုႏွစ္တြင္ အာဏာသိမ္းယူအၿပီးတြင္ ျမန္မာ့ဆိုရွယ္လစ္လမ္းစဥ္စနစ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့သည္။[၆၀] လယ္ယာစိုက္ပ်ိဳးေရးလုပ္ငန္းမွလြဲ၍ စက္မႈလက္မႈက႑အားလုံးကို ျပည္သူပိုင္သိမ္းခဲ့သည္။ ၁၉၈၉ ခုႏွစ္တြင္ အစိုးရသည္ စီးပြားေရးခ်ဳပ္ကိုင္မႈမ်ားကို ‌ေလွ်ာ့ခ်ခဲ့သည္။ ပုဂၢလိကပိုင္ လုပ္ငန္းမ်ားအား အတင့္အသင့္ တိုးခ်ဲ႕ခြင့္၊ ႏိုင္ငံျခားရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံမႈ ခြင့္ျပဳခဲ့ေသာေၾကာင့္ ႏိုင္ငံအတြက္ လိုအပ္ေနသည့္ ႏိုင္ငံျခားဝင္ေငြမ်ား ရရွိခဲ့သည္။ [၆၁] သို႔ေသာ္လည္း အျမတ္စြန္းမ်ားေသာ ေက်ာက္မ်က္ရတနာ၊ ေရနံႏွင့္ သစ္လုပ္ငန္းကိုမူ ဆက္လက္၍ တင္းက်ပ္စြာ ထိန္းခ်ဳပ္ထားဆဲျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံျခားကုမၸဏီမ်ားမွာ ျမန္မာ့သယံဇာတမ်ားအားထုတ္လုပ္ႏိုင္ရန္ အစိုးရႏွင့္ အက်ိဳးတူဖက္စပ္လုပ္ငန္းမ်ား ထူေထာင္ကာဝင္ေရာက္ေနရာယူၾကသည္။

‌အင္းေလးကန္ရွိ ေရေပၚေဈး။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ၁၉၈၇ ခုႏွစ္တြင္ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအနည္းဆုံးတိုင္းျပည္မ်ားစာရင္းတြင္ ထည့္သြင္းျခင္းခံခဲ့ရသည္။[၆၂] ၁၉၉၂ ခုႏွစ္မွစ၍ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီးသန္းေ႐ႊ ႏိုင္ငံေတာ္အႀကီးအကဲျဖစ္လာၿပီး ေနာက္တြင္ ကမ႓ာလွည့္ခရီးသြားလုပ္ငန္းကို အားေပးခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ႏွစ္စဥ္ကမ႓ာလွည့္ခရီးသည္ သြားေရာက္လည္ပတ္မႈမွာ ဦးေရ ၇၅ဝ,ဝ⁠ဝဝ ပင္ မျပည့္ပါ။ မၾကာမီႏွစ္မ်ားက တ႐ုတ္ႏွင့္အိႏၵိယႏိုင္ငံတို႔သည္ စီးပြားေရးအက်ိဳးအတြက္ငွာ စစ္အစိုးရႏွင့္ဆက္ႏြယ္မႈမ်ားကို အားျဖည့္ရန္ႀကိဳးပမ္းခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ အေမရိကန္၊ အီးယူႏွင့္ ကေနဒါႏိုင္ငံတို႔က ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံမႈႏွင့္ ကုန္သြယ္ေရးပိတ္ပင္မႈမ်ားကို ခ်မွတ္လာၾကသည္။ အဓိကႏိုင္ငံျခားရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံမွာ တ႐ုတ္၊ စင္ကာပူ၊ ေတာင္ကိုရီးယား၊ အိႏၵိယႏွင့္ ထိုင္းတို႔မွျဖစ္သည္။[၆၃]

ၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီေခတ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အေရွ႕ေတာင္အာရွတြင္ အခ်မ္းသာဆုံးႏိုင္ငံျဖစ္ခဲ့သည္။။[၁၃] ထစ္ခ်ိန္က ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ကမ႓ာတြင္ ဆန္တင္ပို႔မႈ အမ်ားဆုံးႏိုင္ငံျဖစ္ခဲ့သည္။ ၿဗိတိသွ်တို႔ အုပ္ခ်ဳပ္စဥ္အခါက ေရနံကို ဘီအိုစီကုမၸဏီမွတစ္ဆင့္ တင္ပို႔ေရာင္းခ်ခဲ့သည္။ ျမန္မာျပည္အေနႏွင့္ လူအားအရင္းအျမစ္ႏွင့္ သဘာဝသယံဇာတမ်ားကိုပါ ပိုင္ဆိုင္ခဲ့သည္။ ကမ႓ာေပၚရွိ ကြၽန္းသစ္ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကို ျမန္မာႏိုင္ငံမွ ထုတ္လုပ္ခဲ့ၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ စာတတ္ေျမာက္သည့္ လူဦးေရမွာလည္း ျမင့္မားလွသည္။[၁၃] ထိုအခ်ိန္က ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈလမ္းေၾကာင္းသို႔ အရွိန္အဟုန္ျဖင့္ ဦးတည္ေလွ်ာက္လွမ္းလ်က္ရွိခဲ့သည္ဟု အမ်ားက ယုံၾကည္လက္ခံခဲ့ၾကသည္။

ယေန႔ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အေျခခံ အေဆာက္အအုံ လုံေလာက္မႈ မရွိေသးေပ။ ကုန္စည္မ်ားကို ဧရာဝတီျမစ္ေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္ႏွင့္ ထိုင္း-ျမန္မာနယ္စပ္မွတစ္ဆင့္ ေရာင္းဝယ္ေဖာက္ကားၾကၿပီး နယ္စပ္လမ္းေၾကာင္းမွပင္ တရားမဝင္မူးယစ္ေဆးဝါးမ်ားအား ျပည္ပသို႔ ေမွာင္ခိုတင္ပို႔ၾကသည္။ ရထားသံလမ္းမ်ားမွာလည္း ေဟာင္းႏြမ္း၊ ေဆြးေျမ့လ်က္ရွိၿပီး ၁၉⁠၉၀ ခုႏွစ္တြင္ စတင္တည္ေဆာက္ခဲ့ခ်ိန္မွစ၍ မြန္းမံျပင္တင္မႈ မရွိသေလာက္ပင္ ျဖစ္သည္။ [၆၄] အေဝးေျပးလမ္းမႀကီးမ်ားမွာလည္း ၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားမွလြဲ၍ ေသခ်ာခင္းထားျခင္းမရွိေခ်။ ရန္ကုန္အပါအဝင္ ႏိုင္ငံတစ္ဝန္းလုံးတြင္ လွ်ပ္စစ္မီး ျပတ္ေတာက္လ်က္ရွိသည္။ [၆၄] ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ကမ႓ာတြင္ ဘိန္းထုတ္လုပ္မႈ ဒုတိယအျမင့္ဆုံး ႏိုင္ငံျဖစ္ၿပီး၊ ကမ႓ာ့ထုတ္လုပ္မႈ၏ ၈ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွျဖစ္ၿပီး အမ္ဖက္တမင္း စိတ္ႂကြေဆးျပား အပါအဝင္မူးယစ္ေဆးဝါးအဓိက ျမစ္ဖ်ားခံရာလည္း ျဖစ္သည္။[၆၅] အျခားစီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ လယ္ယာစိုက္ပ်ိဳးေရး ထြက္ကုန္ပစၥည္းမ်ား၊ ယကၠန္းႏွင့္ အထည္အလိပ္၊ သစ္ထုတ္လုပ္ေရး၊ ေဆာက္လုပ္ေရးပစၥည္းမ်ား၊ ေက်ာက္မ်က္ရတနာႏွင့္ သတၱဳတူးေဖာ္ေရး၊ ေရနံႏွင့္ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕လုပ္ငန္းမ်ား ပါဝင္သည္။

စိုက္ပ်ိဳးေရး

အဓိကက်ေသာ စိုက္ပ်ိဳးေရးထြက္ကုန္မွာ ဆန္စပါး ျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံ၏ စိုက္ပ်ိဳးေျမစုစုေပါင္း၏ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းခန႔္တြင္ စိုက္ပ်ိဳးသည္။ ဆန္စပါးသည္ စုစုေပါင္းသီးႏွံထုတ္လုပ္မႈ အေလးခ်ိန္အားျဖင့္ ၉၇ ရာခိုင္ႏႈန္းခန႔္ရွိသည္။ ၁၉၆၆ ႏွင့္ ၁၉⁠၉၇ ခုႏွစ္အတြင္း အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဆန္စပါးသုေတသနဌာနႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္မႈအရ ေခတ္မီဆန္မ်ိဳးရင္းေပါင္း ၅၂ မ်ိဳးအား ျဖန႔္ျဖဴးခဲ့သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ဆန္စပါးထုတ္လုပ္မႈကို ၁၉၈၇ ခုႏွစ္တြင္ တန္ခ်ိန္ ၁၄ သန္းႏွင့္ ၁၉⁠၉၆ ခုႏွစ္တြင္ ေခတ္မီမ်ိဳးစပါးမ်ားကို ႏိုင္ငံ၏ ထက္ဝက္ရွိ လယ္ကြင္းမ်ားစီသို႔ ျဖန႔္က်က္စိုက္ပ်ိဳးႏိုင္ခဲ့ၿပီး ေရသြင္းစိုက္ပ်ိဳးေျမ၏ ၉၈ ရာခိုင္ႏႈန္းထိစိုက္ပ်ိဳးႏိုင္ခဲ့သည္။[၆၆] ျမန္မာ့စီးပြားေရးက႑တြင္ ေခတ္မွီနည္းပညာ ကြၽမ္းက်င္သူ ပညာတတ္လုပ္သားအင္အားခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္းမွာ ႀကီးထြားလ်က္ရွိသည့္ ျပႆနာတစ္ရပ္ျဖစ္သည္။[၆၇]

လူမႈပထဝီဝင္

လူဦးေရပ်ံ႕ႏွံ႔ေနထိုင္မႈ

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္း ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းေဈး မ်က္ႏွာခ်င္းဆိုင္မွ တိုက္ခန္း။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၏ လူဦးေရအမ်ားစုသည္ လူေနထူထပ္သည့္ တိုက္ခန္းမ်ားတြင္ ေနထိုင္ၾကသည္။

ျပည္ေထာင္စု ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္အတြင္း တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးေပါင္း ၁၃၅ မ်ိဳးေက်ာ္ေနထိုင္ၿပီး အဓိကအားျဖင့္ ကခ်င္၊ ကယား၊ ကရင္၊ ခ်င္း၊ ဗမာ၊ မြန္၊ ရခိုင္ႏွင့္ရွမ္းစသည့္ မ်ိဳးႏြယ္စုမ်ား မွီတင္းေနထိုင္ၾကသည္။ ၁၉⁠၉၈-၉⁠၉ခုႏွစ္စာရင္းမ်ားအရ လူဦးေရ ၄၇ ဒသမ ၂၅ သန္းရွိၿပီး လူဦးေရတိုးႏႈန္းမွာ ၁ ဒသမ ၈၄ ရာခိုင္ႏႈန္း ျဖစ္သည္။ ၁-၁ဝ–၂ဝ၁ဝ ရက္ေန႔ရွိ ခန႔္မွန္းလူဦးေရမွာ ၅၉ ဒသမ ၇၈ သန္းရွိသည္။ အမ်ိဳးသားဦးေရ ၂၉ ဒသမ ၇၂ သန္းႏွင့္ အမ်ိဳးသမီးဦးေရ ၃ဝ ဒသမ ဝ၆ သန္းရွိသည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ လူဦးေရႏွင့္ အိမ္အေၾကာင္းအရာ သန္းေခါင္စာရင္းအရ လူဦးေရ ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ ေယာက္ ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ လူဦးေရ၏ (၃၉.၈) ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အသက္ (၁၅) ႏွစ္မွ (၃၅) ႏွစ္ အ႐ြယ္ လူငယ္မ်ား ျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ လူဦးေရသည္ သန္း ၄၀ မွ ၅၅ သန္းခန႔္ရွိသည္‌။[၆၈] လက္ရွိလူဦးေရစစ္တမ္းမွာ ခန႔္မွန္းေျခမွ်သာျဖစ္သည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ ဆိုေသာ္ စစ္အစိုးရ၏ ျပည္ထဲေရးႏွင့္ သာသနာေရး ဝန္ႀကီးဌာနမွ ၁၉၈၃ ခုႏွစ္တြင္ ေကာက္ယူခဲ့သည့္ မၿပီးျပည့္စုံေသာ စစ္တမ္းေပၚတြင္ အေျခခံထားေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။[၆၉] ၁၉၃ဝ ခုႏွစ္မွစ၍ တိက်ခိုင္လုံေသာ ျပည္လုံးကြၽတ္စစ္တမ္း ေကာက္ယူခဲ့ျခင္း မရွိေခ်။ ထိုင္းႏိုင္ငံတြင္ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းအလုပ္သမား ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွျဖစ္သည္။[၇၀] ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ လူဦးေရသိပ္သည္းႏႈန္းမွာ တစ္စတုရန္းကီလိုမီတာလွ်င္ ၇၅ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ၿပီး အေရွ႕ေတာင္အာရွတြင္ လူဦးေရထူထပ္မႈ အနည္းဆုံးႏိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္သည္။ အိႏၵိယျမန္မာနယ္စပ္၊ ဘဂၤလားေဒရွ္ျမန္မာနယ္စပ္ႏွင့္ ထိုင္းျမန္မာနယ္စပ္မ်ားတစ္ေလွ်ာက္တြင္ ဒုကၡသည္စခန္းမ်ားရွိေနၿပီး ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာမွာလည္း မေလးရွားႏိုင္ငံတြင္ ရွိေလသည္။ ေလွ်ာ့⁠ေလွ်ာ့ေပါ့ေပါ့ တြက္သည္ဆိုဦးေတာ့၊ တိုင္းတစ္ပါးေရာက္ ျမန္မာဒုကၡသည္ဦးေရ ၂၉၅,၈ဝ⁠ဝ ေက်ာ္ရွိႏိုင္သည္ဟု ခန႔္မွန္းရၿပီး အမ်ားစုမွာ ကရင္ႏွင့္ ကရင္နီမ်ားျဖစ္ၾကေလသည္။[၇၁]

မ်ိဳးႏြယ္စုမ်ား

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာတိုင္းရင္းသားမ်ိဳးႏြယ္မ်ား

ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ လူမ်ိဳးႏြယ္စုမ်ားမွာ မ်ားစြာကြဲျပားျခားနားၾကသည္။ အစိုးရက လူမ်ိဳးေပါင္း ၁၃၅ မ်ိဳးအား တရားဝင္ အသိအမွတ္ျပဳထားေသာ္လည္း လက္ေတြ႕မွာမူ အနည္းဆုံး ၁၀၈ မ်ိဳးရွိႏိုင္သည္ဟု ခန႔္မွန္းရသည္။ [၇၂] ဗမာလူမ်ိဳး သည္ လူဦးေရ၏ ၆၈ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိသည္။ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ရွမ္းလူမ်ိဳး ျဖစ္ၿပီ၊ ကရင္လူမ်ိဳး သည္ ၇ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိသည္။[၁၄] ရခိုင္လူမ်ိဳး သည္ ၄ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိသည္။ ပင္လယ္ရပ္ျခား တ႐ုတ္လူမ်ိဳးမွာ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းနီးပါးရွိသည္။[၁၄][၇၃] မြန္လူမ်ိဳးမ်ားမွာ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိသည္‌။[၁၄] က်န္မ်ိဳးႏြယ္စုမ်ားမွာ ကခ်င္၊ ခ်င္း၊ အိႏၵိယႏြယ္ဖြားႏွင့္ အျခားေသာ လူနည္းစု အုပ္စုမ်ားျဖစ္ၾကသည္။[၁၄]

ျမန္မာျပည္ရွိ တိုင္းရင္းသားမ်ားအနက္ လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳးျဖစ္သည့္ ပေဒါင္လူမ်ိဳး မိန္းကေလး။

ဘာသာစကားမ်ား

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါးမ်ား - ျမန္မာဘာသာစကား ႏွင့္ ျမန္မာအကၡရာ

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အဓိကအားျဖင့္ ဘာသာစကားအုပ္စုႀကီး ေလးမ်ိဳးရွိသည္။[၇၄] ၎တို႔မွာ တ႐ုတ္-တိဗက္၊ ဩစႀတိဳနီးရွန္း၊ တိုင္းကဒိုင္ႏွင့္ အင္ဒို-ဥေရာပတို႔ျဖစ္ၾကသည္‌။[၇၅] တ႐ုတ္-တိဗက္သည္ အက်ယ္ျပန႔္ဆုံးအသုံးျပဳေသာ ဘာသာစကားျဖစ္သည္။ ယင္းတြင္ ဗမာ၊ ကရင္၊ ကခ်င္၊ ခ်င္းႏွင့္ တ႐ုတ္ဘာသာမ်ား ပါဝင္သည္။ တိုင္-ကဒိုင္ဘာသာတြင္ အဓိကမွာ ရွမ္းဘာသာျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အဓိကေျပာဆိုသည့္ ဩစႀတိဳနီးရွန္းစကားမွာ မြန္ဘာသာျဖစ္သည္။ အဓိကက်ေသာ အင္ဒို-ဥေရာပဘာသာစကားႏွစ္မ်ိဳးမွာ ဗုဒၶဘာသာ စာေပသုံးပါဠိဘာသာႏွင့္ အဂၤလိပ္ဘာသာတို႔ျဖစ္သည္။

ျမန္မာဘာသာစကားသည္ ဗမာတို႔၏ မိခင္ဘာသာစကားႏွင့္ ႐ုံးသုံးဘာသာစကားမ်ား ျဖစ္ၿပီး တိဗက္ႏွင့္ တ႐ုတ္ဘာသာစကားမ်ားႏွင့္လည္း နီးစပ္ေလသည္။[၇၂][၇၄] ဗ်ည္းအကၡရာ ေရးသားပုံစနစ္မွာ လျခမ္းပုံႏွင့္ စက္ဝိုင္းပုံမ်ားကို အေျခထားေသာ မြန္အကၡရာစနစ္မွ ဆင္းသက္လာသည္။ ျမန္မာအကၡရာအေရးအသားတြင္ မြန္ပုံစံကို အေျခခံထားၿပီး မြန္အကၡရာစနစ္သည္ ၇၀၀ ျပည့္ႏွစ္က ေတာင္ပိုင္းျဗဟၼိအကၡရာစနစ္ေပၚတြင္ အေျခခံထားေလသည္။ ေရွးအက်ဆုံးျမန္မာအေရးအသားကို လြန္ခဲ့သည့္ ႏွစ္ ၁၀⁠၀၀ ေက်ာ္ေလာက္က ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ ဤအေရးအသားစနစ္ကို ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာ၏ က်မ္းဂံမ်ား ေရးသားရာတြင္ သုံးသည္။ ပါဠိစာေပေရးသားရာတြင္လည္း အသုံးျပဳသည္။ ရွမ္း၊ ကရင္ႏွင့္ ကယားစာေပမ်ား ေရးသားရာတြင္လည္း ျမန္မာအကၡရာမ်ားႏွင့္အတူ သီးျခားတီထြင္ထားေသာ ဗ်ည္းအကၡရာမ်ား၊ အသံထြက္ျပ သေကၤတမ်ားကိုလည္း အသုံးျပဳထားသည္။[၇၆] ျမန္မာစကားသည္ အ႐ိုအေသျပဳသုံးႏႈန္းျခင္းႏွင့္ အသက္အ႐ြယ္အလိုက္‌ေျပာဆိုသုံးႏႈန္းရျခင္းမ်ားပါဝင္သည္။[၇၇] ျမန္မာလူမႈေရးစနစ္သည္ ပညာေရးကိုအေလးေပးသည္။ ေက်း႐ြာမ်ားတြင္ ေလာကီပညာမ်ားကို ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းမ်ား၌ သင္ယူၾကရသည္။ ႏိုင္ငံေတာ္က ဖြင့္လွစ္သည့္ အစိုးရ ေက်ာင္းမ်ားက အလယ္တန္းမ်ားႏွင့္ အထက္တန္းပညာမ်ားအား တာဝန္ယူသင္ၾကားေပးသည္။

ပညာေရး

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာႏိုင္ငံ ပညာေရးစနစ္

ယူနက္စ္ကို (UNESCO) စာရင္းအင္းဌာန၏ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ တရားဝင္စာတတ္ေျမာက္ႏႈန္းမွာ ၂၀⁠၀၀ ျပည့္ႏွစ္က ၈၉.၉ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္သည္။[၇၈] ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ သမိုင္းအစဥ္အဆက္ကတည္းက စာတတ္ေျမာက္ႏႈန္း ျမင့္မားခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ကုလသမဂၢ၏ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအနိမ့္ဆုံးႏိုင္ငံစာရင္းဝင္ႏိုင္ၿပီး ကူညီေထာက္ပံ့မႈမ်ား ရရွိႏိုင္ရန္အတြက္ ဆိုရွယ္လစ္ပါတီအစိုးရက ၁၉၈၇ ခုႏွစ္ စာတတ္ေျမာက္ႏႈန္းကို ၇၈.၆ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ ၁၈.၇ ရာခိုင္ႏႈန္းသို႔ ေလွ်ာ့ခ်ခဲ့သည္။[၇၉] သို႔ေသာ္အေမရိကန္အစိုးရ၏ ႏိုင္ငံျခားေရးဌာနကမူ အလုပ္ျဖစ္ရန္ စာတတ္ေျမာက္ႏႈန္းကို ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းဟု ခန႔္မွန္းထားသည္။[၁၄]

ကိုးကြယ္ယုံၾကည္မႈ

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ထြန္းကားေသာ ဗုဒၶဘာသာမွာေထရဝါဒ ဗုဒၶဘာသာျဖစ္သည္။ ဗုဒၶဘာသာသည္ ႏိုင္ငံေတာ္ဘာသာ ျဖစ္သည္[ကိုးကားခ်က္လိုသည္]။ စစ္အစိုးရ၏ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ ၈၉ ရာခိုင္ႏႈန္းေသာ လူဦးေရက ကိုးကြယ္ယုံၾကည္ၾကၿပီး အထူးသျဖင့္ ဗမာ၊ ရခိုင္၊ ရွမ္း၊ ကရင္၊ မြန္ႏွင့္ တ႐ုတ္လူမ်ိဳးအမ်ားစုျဖစ္ၾကသည္။ ခရစ္ယာန္ဘာသာကို ၄ ရာခိုင္ႏႈန္းေသာ လူဦးေရက ကိုးကြယ္ၿပီး အထူးသျဖင့္ ကခ်င္၊ ခ်င္းႏွင့္ ကရင္အျပင္ သာသနာျပဳလုပ္ငန္းမ်ား ထြန္းကားခဲ့သည့္ ေဒသအသီးသီးရွိ ဥေရာပ-အာရွမ်ိဳးႏြယ္စုမ်ားျဖစ္သည္။[၃၃] ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္မ်ားအနက္ ငါးပုံေလးပုံမွာ ပ႐ိုတက္စတင့္မ်ား (Protestants) ျဖစ္ၾကၿပီး အဓိကအားျဖင့္ ျမန္မာႏွစ္ျခင္းကြန္ဗင္ရွင္းအသင္းဝင္ ႏွစ္ျခင္းခရစ္ယာန္မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ က်န္သူမ်ားမွာ ႐ိုမန္ကက္သလစ္ဘာသာဝင္ (Roman Catholics) မ်ားျဖစ္ၾကသည္။

လူဦးေရ၏ ၄ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ အစၥလာမ္ဘာသာ ကို ကိုးကြယ္ၾကၿပီး အမ်ားစုမွာ ဆူနီမ်ားျဖစ္သည္။ အစၥလာမ္ဘာသာဝင္တို႔တြင္ အိႏၵိယတိုင္းရင္းသား၊ အိႏၵိယ-ျမန္မာ၊ ပါရွန္း၊ အာရပ္ႏွင့္ ပန္းေသးမ်ား ပါဝင္ၾကသည္။[၈၀][၈၁][၈၂] ဟိႏၵဴဘာသာကို ကိုးကြယ္သူ အနည္းငယ္မွ်သာ ရွိသည္။

၁၉၆၁ ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လ ၂၉ ရက္တြင္ ပါလီမန္သည္ ဗုဒၶဘာသာကို ႏိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ေၾကညာခဲ့သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လြတ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္ယုံၾကည္မႈ အျပည့္အဝရွိၿပီး ျခားနားေသာ ဘာသာအယူဝါဒမ်ား လြတ္လပ္စြာရွင္သန္ထြန္းကားႏိုင္မႈသည္ ေရွးအစဥ္အဆက္ကပင္ တည္ရွိခဲ့ေသာ အစဥ္အလာျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဘာသာေရး အေဆာက္အအုံမ်ား၊ ဘာသာအယူဂိုဏ္းကြဲမ်ား၊ ဘာသာေရးပြဲလမ္းမ်ား၊ အခမ္းအနားမ်ားကို စည္ကားသိုက္ၿမိဳက္စြာ က်င္းပျပဳလုပ္ႏိုင္ၾကသည္။ ဘာသာဝင္အမ်ိဳးအစားအားျဖင့္ ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာဝင္မွာ လူဦးေရ၏ ၈၉ ဒသမ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္၍ အမ်ားစု ျဖစ္ေသာ္လည္း အျခားဘာသာဝင္မ်ားလည္း လြတ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္ခြင့္ရွိၾကသည္။ ယင္းတို႔တြင္ခရစ္ယာန္ ဘာသာဝင္ ၅ ဒသမ ဝ၆ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ အစၥလာမ္ဘာသာဝင္ ၃ ဒသမ ၈ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ဟိႏၵဴ ဘာသာကိုးကြယ္သူ ဝ ဒသမ ၅ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ နတ္ကိုးကြယ္သူ ဝ ဒသမ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္း ရွိၾကသည္။[၈၃]

ယဥ္ေက်းမႈ

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာ့ ယဥ္ေက်းမႈ

မႏၲေလးၿမိဳ႕၏ မဟာမုနိဘုရားတြင္ ေတြ႕ရသည့္ နားသမဂၤလာပြဲ။ ထိုမဂၤလာပြဲမွာ ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈတြင္ မိန္းမငယ္ လူလားေျမာက္ေၾကာင္း အသိအမွတ္ျပဳသည့္ အစဥ္အလာ တရပ္ျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ကြဲျပားျခားနားသည့္ ေဒသခံ႐ိုးရာယဥ္ေက်းမႈမ်ားစြာ ရွိေသာ္လည္း အဓိကပင္တိုင္မွာ ဗုဒၶဘာသာႏွင့္ ဗမာယဥ္ေက်းမႈသာျဖစ္သည္‌။ ဗမာ့ယဥ္ေက်းမႈသည္လည္း အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံ၏ယဥ္ေက်းမႈမ်ားက လႊမ္းမိုး ေလသည္။ ဤသည္ကို ယင္း၏ဘာသာစကား၊ အစားအေသာက္၊ ဂီတ၊ ပန္တ်ာႏွင့္ ျပဇာတ္တို႔က သက္ေသထူလ်က္ရွိသည္[ကိုးကားခ်က္လိုသည္]။ အႏုပညာတြင္ အထူးသျဖင့္ စာေပကို ျမန္မာ့ဟန္ဝင္ေနေသာ ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာက လႊမ္းမိုးလ်က္ရွိသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ေမာ္ကြန္းတစ္ရပ္အျဖစ္ ယူဆထားေသာ ရာမဇာတ္ေတာ္ႀကီး မွာ ရမၼာရန မူရင္းမွ ကူးယူထားျခင္းျဖစ္ၿပီး ထိုင္း၊ မြန္၊ အိႏၵိယမူမ်ား လႊမ္းမိုးျခင္းကို ေကာင္းစြာခံထားရသည္။[၈၄] ဗုဒၶဘာသာႏွင့္ နတ္ကိုးကြယ္မႈတို႔ ေရာေထြးလ်က္ရွိၿပီး နတ္ကိုးကြယ္မႈတြင္ ၃၇ မင္းအနက္ တစ္ပါးပါးကို ခမ္းနားႀကီးက်ယ္စြာ ပူေဇာ္ပသၾကေလ့ရွိသည္။[၈၅][၈၆]

႐ိုးရာဓေလ့ထြန္းကားေသာ ျမန္မာ့႐ြာတစ္႐ြာတြင္ ႐ြာဦးဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမွာ ေက်း႐ြာယဥ္းေက်းမႈဘဝ၏ ဗဟိုခ်က္ျဖစ္သည္။[၈၇] ဘုန္းေတာ္ႀကီးမ်ားအား ဘာသာဝင္မ်ားက ႐ိုေသေလးစားၿပီး ပစၥည္းေလးပါးကို ေထာက္ပံ့ၾကသည္။ အ႐ြယ္ေရာက္လာသည့္ေယာက္်ားကေလးတစ္ေယာက္၏ ဘဝတြင္ ရွင္ျပဳမဂၤလာမွာ အလြန္အေရးပါသည့္ အခမ္းအနားတစ္ခုျဖစ္သည္။ ဗုဒၶဘာသာမိသားစုတိုင္းမွ ေယာက္်ားကေလး မွန္သမွ်သည္ အသက္ ၂၀ မတိုင္မီ ကိုရင္အျဖစ္ကိုလည္းေကာင္း၊ အသက္ ၂၀ ျပည့္လွ်င္ ရဟန္းအျဖစ္ကိုလည္းေကာင္း ခံယူၾကရသည္။ ရဟန္းအျဖစ္ အနည္းဆုံး တစ္ပတ္ခန႔္ၾကာျမင့္ေလ့ရွိတတ္သည္။ မိန္းကေလးမ်ားမွာမူ နားထြင္းနားသျခင္း မဂၤလာကို ခံယူၾကရသည္။[၈၇] ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈကို အဓိကျမင္ေတြ႕ရသည့္ ေနရာမွာ ေက်း႐ြာမ်ားတြင္ ႏွစ္လုံးေပါက္က်င္းပေလ့ရွိသည့္ ဘုရားပြဲမ်ားတြင္ျဖစ္သည္[၇၇][၈၈] ႐ြာမ်ားတြင္ ႐ြာေစာင့္နတ္မ်ားရွိၾကၿပီး ျမန္မာ့လူေနမႈဘဝတြင္ အယူသည္းျခင္းႏွင့္ ပိတ္ပင္တားျမစ္ျခင္းမ်ားမွာလည္း မနည္းေပ။

အရမပူရၿမိဳ႕၏ မဟာဂႏၶ႐ုံေက်ာင္းတြင္ ကိုရင္မ်ားသည္ သိပိတ္ႏွင့္ ဆြမ္းခံႂကြေနပုံ။

ၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီအုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈအတြင္းသို႔ အေနာက္တိုင္းဓေလ့မ်ား စတင္ဝင္ေရာက္လာခဲ့သည္။ ျမန္မာ့ပညာေရးစနစ္ကို ၿဗိတိသွ် ပုံစံအတိုင္း ပုံတူကူးယူထားသည္။ ရန္ကုန္ကဲ့သို႔ေသာ ၿမိဳ႕မ်ားတြင္ ကိုလိုနီပိုင္ဗိသုကာပုံစံမ်ား လႊမ္းမိုးေနသည္ကိုေတႊ႕ရွိရသည္။[၈၉] တိုင္းရင္းသားမ်ိဳးႏြယ္စုမ်ားအနက္ ခရစ္ယာန္ယုံၾကည္ကိုးကြယ္မႈကို အေရွ႕ေတာင္ေဒသရွိ ကရင္မ်ားတြင္လည္းေကာင္း၊ ေျမာက္ဘက္အရပ္ႏွင့္ အေနာက္ေျမာက္ေဒသ၌ ကခ်င္ႏွင့္ ခ်င္းတိုင္းရင္းသားမ်ားတြင္လည္းေကာင္း ျမင္ေတြ႕ႏိုင္သည္။[၉၀]

အစားအစာ

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာ့ အစားအစာ

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ လမ္းေဘးစားေသာက္ဆိုင္

ျမန္မာ့အစားအစာတြင္ တ႐ုတ္၊ အိႏၵိယ၊ ထိုင္းႏွင့္ အျခားလူမ်ိဳးစုမ်ား၏ လႊမ္းမိုးမႈကို ေတြ႕ရွိႏိုင္သည္။ ဆန္မွာ ျမန္မာ၏ အဓိကအစားအစာျဖစ္သည္။[၉၁] ေခါက္ဆြဲႏွင့္ ေပါင္မုန႔္တို႔ကိုလည္း စားေသာက္သည္။[၉၁] ဗမာ့အစားအစာတြင္ မပါမျဖစ္သည္မွာ ငါး၊ ပုစြန္၊ ငါးပိငံျပာရည္ႏွင့္ ဝက္သား၊ ဆိတ္သားမ်ား ျဖစ္သည္။ အမဲသားကိုမူ တခ်ိဳ႕က ေရွာင္ၾကသည္။ ဟင္းခ်က္ရာတြင္ မဆလာႏွင့္ င႐ုတ္သီးတို႔ကို အသုံးျပဳသည္။[၉၂][၉၃] ျမန္မာ့အမ်ိဳးသား အစားအစာဟုက်ယ္ပ်ံ႕စြာ ယူဆထားသည့္ မုန႔္ဟင္းခါးခ်က္ရာတြင္ ငါးခူဟင္းရည္တြင္ ကုလားပဲမႈန႔္၊ ဆန္ၾကာဆံႏွင့္ ငံျပာရည္မ်ား ေရာ၍ ခ်က္ၾကသည္။[၉၄] အပူပိုင္း အသီးအႏွံမ်ားကို အခ်ိဳပြဲအျဖစ္ တည္ခင္းသည္။ ၿမိဳ႕ႀကီးျပႀကီးမ်ားတြင္ ရွမ္းစာ၊ တ႐ုတ္စာႏွင့္ အိႏၵိယအစားအစာမ်ားကိုပါ စုံလင္စြာ ရရွိႏိုင္သည္။

ေတးဂီတ

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာဂီတ

ျမန္မာ့ေတးဂီတကို ပတ္ဝိုင္း၊ ေၾကးဝိုင္း၊ ပတၱလားႏွင့္ ေလမႈတ္တူရိယာမ်ားျဖစ္သည့္ ႏွဲ၊ ႏွဲႀကီး၊ ပေလြ၊ ဝါးလက္ခုပ္ႏွင့္ ႀကိဳးတတ္တူရိယာမ်ားအား ဆိုင္းဝိုင္းေခၚ သံစုံတီးဝိုင္းဖြဲ႕၍ တီးခတ္ၾကသည္။[၈၇][၈၈] ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမႈတြင္ ေလွပုံသဏၭာန္ ကိုယ္ထည္တြင္ ပိုးႀကိဳးသြယ္တန္းထားၿပီး လည္တိုင္တြင္ မွန္စီေ႐ႊခ်ထားေသာ ေစာင္းေကာက္မွာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာကတည္းကပင္ ရွိခဲ့သည္။[၉၅] ၁၉၅၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္မွစ၍ ၿမိဳ႕ႀကီးျပႀကီးမ်ားတြင္ အေနာက္တိုင္းေတးဂီတမ်ား စတင္ေရပန္းစားလာသည္။[၉၆]

႐ုပ္ရွင္

အက်ယ္တဝင့္ ေဖာ္ျပထားေသာေဆာင္းပါး - ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ႐ုပ္ရွင္လုပ္ငန္း

အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ား၌ ႐ုပ္ရွင္လုပ္ငန္းေပၚေပါက္လာၿပီးေနာက္ အႏွစ္ေလးဆယ္ခန႔္ အၾကာတြင္မွ ျမန္မာ႐ုပ္ရွင္ လုပ္ငန္းကို စတင္ပ်ိဳးေထာင္ခဲ့ရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ ပရိသတ္ေရွ႕ေမွာက္တြင္ ပထမဆုံးတင္ဆက္ေသာ ဦးထြန္းရွိန္၏ ဈာပနသတင္းကားႏွစ္ပိုင္းသည္ ပထမျမန္မာ႐ုပ္ရွင္ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုရေပမည္။ ပထမဆုံး ဇာတ္လမ္းႏွင့္ဇာတ္ကားမွာ ေမတၱာ ႏွင့္ သူရာ႐ုပ္ရွင္ဇာတ္ကားျဖစ္ၿပီး ပထမဦးဆုံးေသာ အသံတိတ္ ႐ုပ္ရွင္ဇာတ္ကားလည္း ျဖစ္သည္။ ပထမဆုံး ျမန္မာအသံထြက္ ဇာတ္ကားမွာ ေငြေပးလို႔မရ ျဖစ္သည္။ ထိုကားကို ၁၉၃၂ ခုႏွစ္တြင္ ျပသခဲ့သည္။

ဒုတိယကမ႓ာစစ္ႀကီးအတြင္းက စစ္ေရးေၾကာင့္လည္းေကာင္း၊ ဖလင္လိပ္ႏွင့္ ႐ုပ္ရွင္ကရိယာ ရွားပါးမႈ တို႔ေၾကာင့္လည္းေကာင္း ႐ုပ္ရွင္႐ိုက္ကူးျခင္း လုံးဝမျပဳႏိုင္ခဲ့ေပ။ ၈၈၈၈ အေရးအခင္း ၿပီးေနာက္တြင္ ႐ုပ္ရွင္လုပ္ငန္းကို အစိုးရမွ အမ်ားဆုံးထိန္းခ်ဳပ္ခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံေရးလႈပ္ရွားမႈတြင္ ပါဝင္ခဲ့သူမ်ားအား ႐ုပ္ရွင္ပါဝင္႐ိုက္ကူးမႈကို တားျမစ္ခဲ့သည္။ ႐ုပ္ရွင္ဆင္ဆာကို တင္းၾကပ္ခဲ့သလို ႐ုပ္ရွင္ထူးခြၽန္ဆုေပးအပ္ရာတြင္လည္း ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ခဲ့သည္။[၉၇]

ႏိုင္ငံတကာ အၫႊန္းကိန္းမ်ား

စာနယ္ဇင္း လြတ္လပ္ခြင့္ အၫႊန္းကိန္း

ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ၏ ၂၀၂၀ စာနယ္ဇင္း လြတ္လပ္ခြင့္ အၫႊန္းကိန္းမွာ နယ္စည္း မျခား သတင္းေထာက္မ်ား အဖြဲ႕ (R. S. F)၏ ထုတ္ျပန္ခ်က္ အရ ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၈၀)အနက္တြင္ အဆင့္ (၁၃၉) ရွိသည္။[၉၈] R. S. F ၏ အဆိုရ ျပည္ေထာင္စု သမၼတ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ၏ စာနယ္ဇင္း က႑တြင္ သတင္းမ်ား ကိုယ္တိုင္ ကန႔္သတ္မႈ (Self - Censorship) ရွိေနသည္ဟု ဆိုသည္။[၉၈]

၂၀၁၃ ခုႏွစ္ -ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၈၀) အနက္ အဆင့္ (၁၅၁)[၉၈]

၂၀၁၇ ခုႏွစ္ - ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၈၀) အနက္ အဆင့္ (၁၃၁)[၉၈]

၂၀၁၈ ခုႏွစ္ - ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၈၀) အနက္ အဆင့္ (၁၃၇)[၉၈]

၂၀၁၉ ခုႏွစ္ - ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၈၀) အနက္ အဆင့္ (၁၃၈)[၉၈]

ရည္ၫႊန္းခ်က္မ်ား

  1. ↑ Jump up to: ၁.၀ ၁.၁ Burma။ The World Factbook။ U.S. Central Intelligence Agency (27 September 2021)။
  2. ↑ The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion။ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR။ 29 March 2018 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 22 March 2020 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  3. ↑ ACT Health Community Profile, pg. 1။ Multicultural Health Policy Unit။ 11 April 2015 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 22 March 2020 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  4. ↑ "ျပည္ေထာင္စုသမၼတျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ အမ်ိဳးသားကာကြယ္ေရးႏွင့္လုံၿခဳံေရးေကာင္စီအစည္းအေဝး(၁/၂၀၂၂) က်င္းပ"။
  5. ↑ တမ္းပလိတ္:Cite CIA World Factbook
  6. ↑ Jump up to: ၆.၀ ၆.၁ ၆.၂ ၆.၃ World Economic Outlook Database, April 2023။ International Monetary Fund (April 2023)။ April 22, 2023 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  7. ↑ GINI index (World Bank estimate)။ World Bank။ 13 July 2021 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  8. ↑ Human Development Report 2021/2022 (in en)။ United Nations Development Programme (8 September 2022)။ 8 September 2022 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  9. ↑ O'Reilly, Dougald JW (2007)။ Early civilizations of Southeast Asia။ United Kingdom: Altamira Press။ ISBN 978-0-7591-0279-8။
  10. ↑ Lieberman၊ Victor B. (2003)။ Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland။ Cambridge University Press။ ISBN 978-0-521-80496-7။
  11. ↑ Vakulchuk, Roman; Kyaw Kyaw Hlaing; Edward Ziwa Naing; Indra Overland; Beni Suryadi and Sanjayan Velautham (2017). Myanmar's Attractiveness for Investment in the Energy Sector. A Comparative International Perspective. Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of Strategic and International Studies (MISIS) Report. p. 8.
  12. ↑ Eleven Media။ "Income Gap 'world's widest'"၊ The Nation၊ 4 September 2013။ 23 July 2022 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 15 September 2014။
    McCornac, Dennis။ "Income inequality in Burma"၊ Democratic Voice of Burma၊ 22 October 2013။ 23 July 2022 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 15 September 2014။
  13. ↑ Jump up to: ၁၃.၀ ၁၃.၁ ၁၃.၂ Steinberg၊ David I. (2002)။ Burma: The State of Myanmar။ Georgetown University Press။ p. xi။ ISBN 978-1-58901-285-1။
  14. ↑ Jump up to: ၁၄.၀ ၁၄.၁ ၁၄.၂ ၁၄.၃ ၁၄.၄ ၁၄.၅ ၁၄.၆ Background Note: Burma။ Bureau of East Asian and Pacific Affairs။ U.S. Department of State (August 2005)။ 2006-07-07 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  15. ↑ Country Profile: Burma။ Foreign and Commonwealth Office။ 31 July 2003 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-07 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  16. ↑ Country Profile: Burma။ Foreign and Commonwealth Office။ 31 July 2003 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-07 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  17. ↑ The EU's relations with Burma / Myanmar။ External relations။ European Union (November 2006)။ 25 July 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2007-01-11 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  18. ↑ Should it be Burma or Myanmar?, BBC News
  19. ↑ Burma and Divestiture။ External relations။ The Dominion (November 2005)။ 4 March 2008 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2007-10-01 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  20. ↑ South China Morning Post, "What's in a name? Not much, according to Aung San Suu Kyi, who tells diplomats they can use Myanmar or Burma", Saturday, 23 April 2016
  21. ↑ George Aaron Broadwell။ Mon history။ Dept. of Anthropology; University at Albany, Albany, NY။ 2006-07-11 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  22. ↑ Jump up to: ၂၂.၀ ၂၂.၁ ၂၂.၂ ၂၂.၃ Houtman၊ Gustaaf (1999)။ Mental Culture in Burmese Crisis Politics: Aung San Suu Kyi and the National League for Democracy။ ISBN 4-87297-748-3။
  23. ↑ The Constitution of the Union of Burma။ DVB (1947)။ 15 June 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-07 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  24. ↑ Smith၊ Martin (1991)။ Burma -Insurgency and the Politics of Ethnicity။ London and New Jersey: Zed Books။ pp. 42–43။
  25. ↑ Aung Zaw။ Can Another Asian Fill U Thant’s Shoes??publisher=The Irrawaddy Sep 2006။ 11 October 2007 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-09-12 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  26. ↑ Jump up to: ၂၆.၀ ၂၆.၁ Fink၊ Christina (2001)။ Living Silence:Burma under Military Rule။ ISBN 1-85649-926-X။
  27. ↑ PYITHU HLUTTAW ELECTION LAW။ State Law and Order Restoration Council။ iBiblio.org (1989-05-31)။ 2006-07-11 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  28. ↑ Khin Kyaw Han (2003-02-01)။ 1990 MULTI-PARTY DEMOCRACY GENERAL ELECTIONS။ National League for Democracy။ iBiblio.org။ 2006-07-11 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  29. ↑ Jump up to: ၂၉.၀ ၂၉.၁ "The National Convention"၊ The Irrawaddy၊ 2004-03-31။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 11 October 2007။
  30. ↑ "Burma’s new capital stages parade"၊ BBC News၊ 2006-03-27။ 2006-06-24 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  31. ↑ ကုလသမဂၢ လုံၿခဳံေရးေကာင္စီ စာတမ္း 14. S/2007/14 12 January 2007. 2007-09-25 တြင္ စစ္ေဆးၿပီး။
  32. ↑ "ILO seeks to charge Myanmar junta with atrocities"၊ Reuters၊ 2006-11-16။ 2006-11-17 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။[လင့္ခ္ေသ]
  33. ↑ Jump up to: ၃၃.၀ ၃၃.၁ ၃၃.၂ ၃၃.၃ ၃၃.၄ ၃၃.၅ CIA Factbook။ 6 October 2010 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 3 August 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  34. ↑ Dr. Patrick Hesp; et al., eds. (2000)။ Geographica’s World Reference။ Random House Australia။ pp. 738, 741။
  35. ↑ Jump up to: ၃၅.၀ ၃၅.၁ ၃၅.၂ Than၊ Mya (2005)။ Myanmar in ASEAN: Regional Co-operation Experience။ ISBN 981-230-210-7။
  36. ↑ Jump up to: ၃၆.၀ ၃၆.၁ Myanmar’s Forest Law and Rules။ BurmaLibrary.org။ 2006-07-15 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  37. ↑ "Flora and Fauna" at Myanmars.net။ 14 May 2012 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 3 August 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  38. ↑ Administrative divisions။ The World Factbook။ Central Intelligence Agency (2006-06-29)။ 11 September 2007 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-09 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  39. ↑ Bi Weekly Eleven Journal Vol3 No 43
  40. ↑ Phillips၊ Kimberley (20 February 2021)။ The last thing the Myanmar people need is false hope။ 23 February 2021 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  41. ↑ "Who's Who in Myanmar's National Unity Government"၊ The Irrawaddy၊ 16 April 2021။
  42. ↑ McCain၊ John (2003-05-11)။ Crisis in Rangoon။ National Review Online။ 5 September 2008 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  43. ↑ Brad Adams။ Statement to the EU Development Committee။ Human Rights Watch။ 20 June 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-11 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  44. ↑ Satellite Images Verify Myanmar Forced Relocations, Mounting Military Presence။ ScienceMode။ 26 February 2008 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2007-10-01 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  45. ↑ "Internet Filtering in Burma in 2005: A Country Study"၊ OpenNet Initiative။ 4 August 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 19 November 2008။
  46. ↑ "Burma bans Google and gmail"၊ BurmaNet News၊ 2006-06-27။ 2006-06-28 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 6 July 2006။
  47. ↑ Myanmar: 10th anniversary of military repression။ Amnesty International (1998-08-07)။ 24 August 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  48. ↑ The Irrawaddy။ "Suu Kyi's Detention Extended, Supporters likely to Protest"၊ The Irrawaddy၊ 2006-05-27။ 2006-05-27 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 16 January 2009။
  49. ↑ The Irrawaddy။ "Opposition Condemns Extension of Suu Kyi's Detention"၊ The Irrawaddy၊ 2006-05-27။ 2006-05-27 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 16 January 2009။
  50. ↑ Gamel၊ Kim။ "UN Security Council Puts Burma on Agenda"၊ The Irrawaddy, 2006-09-16။ 2006-10-11 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 16 January 2009။
  51. ↑ About Us။ ASEAN Inter-Parliamentary Myanmar Caucus။ 2006-07-09 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  52. ↑ Poon၊ Khim Shee (2002)။ The Political Economy of China-Myanmar Relations: Strategic and Economic Dimensions (PDF)။ Ritsumeikan University။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  53. ↑ Selth၊ Andrew (Spring 2002)။ Burma and Superpower Rivalries in the Asia-Pacific။ Naval War College Review။ 13 December 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-16 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  54. ↑ Burma Freedom and Democracy Act of 2003။ United States Library of Congress (2003-06-04)။ 25 January 2004 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2007-02-04 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  55. ↑ The EU’s relations with Burma / Myanmar။ European Union။ 25 July 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  56. ↑ "Dilemma of dealing with Burma"၊ BBC News၊ 2004-10-20။ 2004-11-02 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  57. ↑ Starck၊ Peter (2005-06-07)။ World Military Spending Topped US$1 trillion in 2004။ Reuters။ Common Dreams NewsCenter။ 20 June 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-19 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  58. ↑ ကိုးကား အမွား - Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Central Intelligence Agency
  59. ↑ Defense & Security Intelligence & Analysis: IHS Jane's | IHS။ 2 April 2012 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 25 June 2012 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  60. ↑ Watkins၊ Thayer။ Political and Economic History of Myanmar (Burma) Economics။ San José State University။ 26 May 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-08 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  61. ↑ Stephen Codrington (2005)။ Planet geography။ Solid Star Press။ pp. 559။ ISBN 0-9579819-3-7။
  62. ↑ List of Least Developed Countries။ UN-OHRLLS (2005)။ 30 May 2012 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 3 August 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  63. ↑ Fullbrook၊ David။ "So long US, hello China, India"၊ Asia Times၊ 2004-11-04။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 6 July 2008။
  64. ↑ Jump up to: ၆၄.၀ ၆၄.၁ Challenges to Democratization in Burma (PDF)။ International IDEA (November 2001)။ 23 July 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-12 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  65. ↑ Myanmar Country Profile (PDF)။ Office on Drugs and Crime 5–6။ United Nations (December 2005)။ 2006-07-09 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  66. ↑ Myanmar and IRRI Archived 7 September 2005 at the Wayback Machine.|21.2 KiB, Facts About Cooperation, International Rice Research Institute. Retrieved on 2007-09-25.
  67. ↑ Brown၊ Ian (2005)။ A Colonial Economy In Crisis။ Routledge။ ISBN 0-415-30580-2။
  68. ↑ POPULATION AND SOCIAL INTEGRATION SECTION (PSIS)။ UN Economic and Social Commission for Asia and the Pacific။ 13 June 2008 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 3 August 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  69. ↑ Conflict and Displacement in Karenni: The Need for Considered Responses (PDF)။ Burma Ethnic Research Group (May 2000)။ 2006-07-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  70. ↑ Thailand: The Plight of Burmese Migrant Workers။ Amnesty International (2006-06-08)။ 23 March 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  71. ↑ Myanmar Refugees in South East Asia (PDF)။ UNHCR (April 2006)။ 2006-07-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  72. ↑ Jump up to: ၇၂.၀ ၇၂.၁ Gordon၊ Raymond G., Jr. (2005)။ Languages of Myanmar။ SIL International။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  73. ↑ Mya Than (1997)။ Leo Suryadinata (ed.)။ Ethnic Chinese As Southeast Asians။ ISBN။
  74. ↑ Jump up to: ၇၄.၀ ၇၄.၁ Gordon၊ Raymond G., Jr. (2005)။ Language Family Trees: Sino-Tibetan။ Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition။ SIL International။ 2006-07-09 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  75. ↑ Gordon၊ Raymond G., Jr. (2005)။ Languages of Myanmar။ Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition။ SIL International။ 2007-01-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  76. ↑ Proposal for encoding characters for Myanmar minority languages in the UCS (PDF)။ International Organization for Standardization (2006-04-02)။ 23 July 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-09 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  77. ↑ Jump up to: ၇၇.၀ ၇၇.၁ Tsaya (1886)။ Myam-ma, the home of the Burman။ Calcutta: Thacker, Spink and Co.။ pp. 36–37။
  78. ↑ Adult (15+) Literacy Rates and Illiterate Population by Region and Gender for (XLS)။ UNESCO Institute of Statistics (April 2006)။ 25 June 2007 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  79. ↑ Robert I Rotberg, ed. (1998)။ Burma: Prospects for a Democratic Future။
  80. ↑ Thailand Burma Border Consortium (2007)။ Internal Displacement in Eastern Burma 2006 Survey။ 15 May 2007 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2207-02-04 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  81. ↑ Priestly၊ Harry။ "The Outsiders"၊ The Irrawaddy၊ 2006-01-17။ 2006-07-07 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 19 January 2012။
  82. ↑ Samuel Ngun Ling (2003)။ The Encounter of Missionary Christianity and Resurgent Buddhism in Post-colonial Myanmar (PDF)။ Payap University။ 2 March 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-14 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  83. ↑ ႏိုင္ငံေတာ္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ မွတ္တမ္း(၂၀၁၀)
  84. ↑ Ramayana in Myanmar’s heart။ Goldenland Pages (2003-09-13)။ 29 October 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-13 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  85. ↑ Temple၊ R.C. (1906)။ The Thirty-seven Nats-A Phase of Spirit-Worship prevailing in Burma။
  86. ↑ The Worshipping of Nats — The Special Festival of Mount Popa။ 23 June 2006 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 3 August 2008 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  87. ↑ Jump up to: ၈၇.၀ ၈၇.၁ ၈၇.၂ Khin Myo Chit (1980)။ Flowers and Festivals Round the Burmese Year။
  88. ↑ Jump up to: ၈၈.၀ ၈၈.၁ Shway Yoe (1882)။ The Burman — His Life and Notions။ New York: Norton Library 1963။ pp. 211–216, 317–319။
  89. ↑ Martin၊ Steven။ "Burma maintains bygone buildings"၊ BBC News၊ 2004-03-30။ 2006-07-09 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  90. ↑ Scott O'Connor၊ V. C. (1904)။ The Silken East — A Record of Life and Travel in Burma။ Scotland 1993: Kiscadale။ p. 32။CS1 maint: location (link)
  91. ↑ Jump up to: ၉၁.၀ ၉၁.၁ Kong၊ Foong Ling (2002)။ Food of Asia။ Tuttle Publishing။ ISBN။
  92. ↑ Saw Myat Yin (1990)။ Burma။ M. Cavendish။ ISBN ISBN။
  93. ↑ D. N. Jha (2004)။ The Myth of the Holy Cow။ Verso။ ISBN ISBN။
  94. ↑ "Get a taste of Myanmar’s national dish"၊ Indo-Asian News Service၊ PlanetGuru။
  95. ↑ Postcard of Saung Gauk (arched harp)။ National Music Museum။ University of South Dakota (2004-10-18)။ 6 August 2012 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 2006-07-15 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  96. ↑ "Myanmar worries as rappers upstage traditional xylophones"၊ Agence France Presse၊ BurmaNet News၊ 2005-09-28။ 2006-07-15 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။ Archived from the original on 12 December 2007။
  97. ↑ Zaw, Aung (March 2004). "Celluloid Disillusions". Irrawaddy 12 (3). ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီးမိတၱဴ။ 13 February 2005 တြင္ မူရင္းအား ေမာ္ကြန္းတင္ၿပီး။ 28 October 2015 တြင္ ျပန္စစ္ၿပီး။
  98. ↑ Jump up to: ၉၈.၀ ၉၈.၁ ၉၈.၂ ၉၈.၃ ၉၈.၄ ၉၈.၅ Page - 8, 7 Days Daily Newspaper, 26.4.2020

ျပင္ပလင့္ခ္မ်ား

ျမန္မာႏိုင္ငံ ႏွင့္ပတ္သက္သမွ်ကို
ဝီကီပီးဒီးယား၏ ညီအစ္မပေရာဂ်က္မ်ားတြင္
ရွာေဖြဖတ္ရႈရန္

ဝစ္ရွင္နရီတြင္ ရွာေဖြရန္ဝစ္ရွင္နရီမွ အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္မ်ား
Commons တြင္ ရွာေဖြရန္Commons မွ မီဒီယာမ်ား
ဝီကီသတင္းတြင္ ရွာေဖြရန္ဝီကီသတင္းမွ သတင္းမ်ား
ဝီကီကိုးကားခ်က္တြင္ ရွာေဖြရန္ဝီကီကိုးကားခ်က္မွ အဆိုအမိန႔္မ်ား
ဝီကီရင္းျမစ္တြင္ ရွာေဖြရန္ဝီကီရင္းျမစ္မွ ရင္းျမစ္စာသားမ်ား
ဝီကီစာအုပ္တြင္ ရွာေဖြရန္ဝီကီစာအုပ္မွ ျပ႒ာန္းစာအုပ္မ်ား
ဝီကီတကၠသိုလ္တြင္ ရွာေဖြရန္ဝီကီတကၠသိုလ္မွ ေလ့လာႏိုင္ေသာ အကိုးအကားမ်ား
အစိုးရ
အေထြေထြ

ကိုဩဒိနိတ္: 22°N 96°E / 22°N 96°E

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

နေ

Image
  my.wikipedia.org   /wiki/%E1%80%94%E1%80%B1 ေန ဝီကီမီဒီယာ ပေရာဂ်က္မ်ားသို႔ ပံ့ပိုးသူမ်ား 8-11 minutes   06/07/2008 ​ေန  ေနအား အေဝးၾကည့္မွန္ေျပာင္းမွ ျမင္ရပုံ ေလ့လာေရး အခ်က္အလက္ ကမ႓ာေျမ မွ အကြာအေဝး 1  au  ≈ 1.496×10 8  km 8 min 19 s at  light speed အျမင္ေတာက္ပမႈ ( V ) −26.74 [၁] ပကတိ အ႐ြယ္အစား 4.83 [၁] ေရာင္စဥ္ ခြဲျခားမႈ G2V [၂] သတၱဳႂကြယ္ဝမႈ Z  = 0.0122 [၃] ေထာင့္ျဖတ္အ႐ြယ္အစား 31.6–32.7 minutes of arc [၄] နာမဝိ​ေသသန Solar ပတ္လမ္း ဂုဏ္သတၱိ နဂါးေငြ႕တန္းဗဟိုမွ အကြာအေဝး ≈ 2.7×10 17  km 27,200  အလင္းႏွစ္ ဂယ္လက္တစ္ ကာလ (2.25–2.50)×10 ၈   yr အလ်င္ ≈ 220 km/s (orbit around the center of the Milky Way) ≈ 20 km/s (relative to average velocity of other stars in stellar neighborhood) ≈ 370 km/s [၅]  (relative to the cosmic microwave background) ႐ုပ္ပိုင္း ဂုဏ္သတၱိမ်ား အီေကြတာ အခ်င္းဝက္ 695,700  km [၆] 109 × Earth [၇] အီေကြတာ လုံးဝန္းမႈ 4.379×10 6  km [၇] 109 × Earth [၇] ျပားခ်ပ္မႈ 9×1...
Read more

Spoken English 2

I beg your pardon? Sorry? I am sorry, I don’t understand (your ..). Wait a minute, let me see. I am sorry, I can’t answer in English A : Any (more) question? B : one (more) question please. No (more) question. A : Thanks for your patient attention/ your questions. B : Thanks for your presentation. By the way, I mean (that) If so, You know (that) You see (that) I think (that) 7. Excuse me, 8. I expect (that) 9. I hope (that) 10. I suppose (that) 11. I imagine (that) 12. I hear (that) 13. I see (that) 14. From my point of view, 15. Sorry to interrupt but ... 16. As far as I am concerned, 17. To my knowledge, 18. To be honest, 19. To tell you the truth, 20. Oh, spe...
Read more

ချားလ်စ် ဒါဝင်

Image
  my.wikipedia.org   /wiki/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%BA_%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA ခ်ားလ္စ္ ဒါဝင္ ဝီကီမီဒီယာ ပေရာဂ်က္မ်ားသို႔ ပံ့ပိုးသူမ်ား 7-9 minutes   29/03/2009
Read more